فرآیندهای زیادی باعث گرفتگی رگهای قلب، پیدایش سلول های سرطانی و آسیب شبکه ارتباطی اعصاب در مغز می شوند. سبزیجات و میوه ها دارای مواد آنتی اکسیدانی هستند. مغز برای خنثی کردن رادیکال های آزاد نیاز به آنتی اکسیدان ها دارد. رادیکال های آزاد به سلول های عصبی آسیب می رسانند و عمل واسطه های شیمیایی اعصاب را مختل می کنند. وقتی سن افزایش می یابد، قدرت دفاعی بدن ضعیف می شود، در نتیجه اثر تخریبی رادیکال های آزاد افزایش می یابد. آنتی اکسیدان ها، حالت ارتجاعی رگ ها و قوت ضربانهای قلب را حفظ می کنند. ۲۰ درصد خون خارج شده از قلب به مغز می رود. هر چیزی که مانع از جریان خون به مغز شود، قدرت یادگیری و ذهنی فرد را کاهش می دهد. وقتی که جریان خون در مغز مختل شود، باعث سکته و خونریزی مغزی می شود؛ چنین چیزی خطرناک و کشنده است. به تدریج یک سری حملات مغزی ضعیف اتفاق می افتد که در ابتدا باعث کاهش حافظه و فراموشی می شود و در نهایت رگ های مغزی آسیب می بینند و حالتی شبیه بیماری آلزایمر به وجود می آید. افزایش هموسسیتئین خون (اسید آمینه ای که از هضم پروتئین حیوانی در بدن تولید می شود) رگهای خونی را مجروح می کند و باعث پیدایش پلاک (بافت زخمی و مجروح ) می شود. یک بررسی نشان داد افزایش هموسسیتئین خون، حافظه مردان مسن را کاهش می دهد. مطالعات دیگری نیز ثابت کرده که این امر باعث تنگ شدن سرخرگهای کاروتید (رگهای بزرگی که خون را به مغز می رسانند) می شود. فشار خون بالا، سرخرگ ها و سیاهرگ ها را ملتهب می کند و باعث تنگ شدن آنها می شود و شرایطی را به وجود می آورد که پلاک ها افزایش می یابد و سکته مغزی رخ می دهد. افرادی که به طور مزمن دارای فشار خون بالا هستند، با افزایش سن ، در یادآوری، خلاصه کردن و بررسی مطالب دچار مشکل میشوند. اسکن مغزی نشان میدهد افراد دچار فشار خون بالا، بی سبب، دچار حملات خفیف مغزی می شوند. محققین می گویند حتی افزایش جزئی فشار خون، تغییرات عمده ای در مغز به وجود می آورد. تغذیه و نگهداری قدرت حافظه ۱) مرحله اول، مصرف کمتر نمک و چربی های اشباع است. رژیم DASH که دارای میوه و سبزی فراوان و لبنیات کم چرب است، همان اثر داروها را در کاهش فشار خون بالا دارد. ۲) اسیدهای چرب امگا-۳ میزان حملات قلبی و افسردگی را کاهش می دهد. اسیدهای چرب غیراشباع LDL را کاهش داده و HDL را افزایش می دهند. ۳) زغال اخته و توت فرنگی و اسفناج منبع غنی آنتوسیانین هستند. آنتوسیانین، توانایی سلول های عصبی را برای پاسخ به واسطه های شیمیایی حفظ می کند. همچنین مانع از تشکیل لخته های خونی می شود (رقیق کننده های خون) . این سه ماده غذایی، کشانی رگ های خونی را حفظ می کند و انتقال پیام های عصبی را بهبود می بخشد . سایر مواد غذایی مثل کلم قرمز، انگور، آلو و آلبالو نیز همین اثرات را دارند. اسفناج دارای آنتی اکسیدان فراوانی است که شامل بتا کاروتن (پیش ساز ویتامینA )، ویتامین C و اسید فولیک است. ۴) سیر تا ۱۲ درصد میزان کلسترول بالا را کاهش می دهد. همچنین انعطاف پذیری رگ های خونی را حفظ می کند. برای این منظور روزانه ۴ حبه سیر را به صورت خام یا نیمه پخته مصرف کنید، یا اینکه ۲ تا ۸ عدد کپسول ۵۰ میلی گرمی را که حاوی عصاره سیر است بخورید. ۵) سویا نیز کلسترول خون را کاهش می دهد. موادی در سویا وجود دارد که از اکسیده شدن LDL جلوگیری می کنند و مانع از اثرات آتروژنیک رادیکالهای آزاد (تشکیل پلاک در دیواره داخلی سرخرگ ها ) می شود. اثر سویا در کاهش کلسترول فقط برای افراد دچار کلسترول بالا موثر است، ولی اثر آنتی اکسیدانی آن برای همه افراد مفید است. فیتواستروژن های سویا، هورمون های گیاهی هستند که محققین اعتقاد دارند مانند هورمون استروژن باعث تقویت حافظه می شوند. قرص های هوش : ۱) اسید فولیک: برای رفع هموسیستئین (اسید آمینه خطرناک) بدن لازم است. تحقیقات ثابت کرده است در اثر کاهش اسید فولیک، ویتامین های B۶ و B۱۲ در خون، مشکلاتی نظیر کاهش سطح ادراک در افراد مسن، اشکال در یاد آوری، تمرکز حواس و افزایش هموسیستئین خون به وجود می آید. ۲) ویتامین B۱۲ : برای نگهداری سلول های عصبی ضروری است و بایستی دارای مقدار نرمال خود باشد. رفتار و حافظه افراد با مکمل دهی ویتامین های گروه B بهبود می یابد. در کمبود این ویتامین ها سطح ادراک و آگاهی کم می شود، طوری که کسی هم متوجه نمی شود. البته نباید محتوای ویتامین B موجود در غذا را بشمارید. وجود ویتامینهای B و A که بیشتر از صد در صد RDA را تامین کند، سالم و موثر است. ۳) ویتامین E: مغز شما را از آسیب حفظ می کند. مطالعات طولانی مدت نشان داده، مکمل ویتامین E خطر بروز بیماری های قلبی را کاهش می دهد ، LDL را بی اثر می کند و احتمال لخته شدن خون را کاهش می دهد. همچنین وخامت بیماری آلزایمر افراد را آهسته می کند. اثر آنتی اکسیدانی ویتامین E تشکیل پلاکهای آمیلوئیدی را که باعث التهاب و کج شدن انتهای اعصاب می شوند، متوقف می کند. یکی از اعمال ویتامینE رقیق کردن خون است. مصرف روزانه ۸۰۰-۲۰۰ واحد بین المللی ویتامین E توصیه می شود. مکمل های غذایی و مغز: ▪ Ginkgo: برای جلوگیری از کاهش حافظه موثر است. دارای اثر آنتی اکسیدانی و ضد انعقاد خون است. اگر یکی از مواد رقیق کننده خون مثل آسپیرین، ویتامین E و سیر را مصرف می کنید، قبل از مصرف این مکمل با پزشک خود مشورت کنید. فسفاتیدیل سرین ( PS ) : ماده طبیعی که باعث انعطاف پذیری غشای سلول ها می شود؛ در نتیجه سلولهای عصبی می توانند به راحتی با هم ارتباط داشته باشند. همچنین سلول های مغزی را در مقابل آسیب رادیکال های آزاد حفظ می کند و تولید استیل کولین (یک انتقال دهنده عصبی مهم ) را تحریک می کند. وقتی جوان هستید، PS کافی در بدن تولید می شود ولی بعد از ۴۰ سالگی، تولید آن کم می شود و بدن نیاز به مکمل دارد. تحقیقات اخیر نشان می دهد که PS مشکلات مربوط به حافظه را در کسانی که تازه دچار آلزایمر شده اند، بهبود می بخشد. ابتدا برای مدت یک ماه ۳۰۰ میلی گرم در روز و بعد از این مدت فقط ۱۰۰ میلی گرم در روز مصرف کنید. ▪ استروژن : التهاب و تخریب سلول های مغزی را که در اثر رادیکال های آزاد به وجود می آید، کاهش می دهد. همچنین حجم دندریت ها (شاخه های سلول عصبی) را افزایش می دهد، در نتیجه ارتباطات سلولی ممکن می شود. با تقویت قلب، هورمون درمانی با استروژن بطور مستقیم، حافظه را تقویت می کند. اگر شما سابقه خانوادگی ابتلاء به سرطان سینه را ندارید، هورمون درمانی با استروژن، قلب، استخوان ها و حافظه شما را بهبود می بخشد. روشی سریع برای داشتن ذهنی فعال متخصصین اعصاب دریافته اند قسمتی از مغز بنام هیپوکامپوس در مقایسه با سلول های دیگر مغز، با افزایش سن همچنان فعال می ماند. آنها معتقدند انجام ورزش و فعالیت بدنی شدید باعث این امر می شود که با مقایسه بین موشهای فعال در گردانه های چرخان و موش های کم تحرک این فرضیه ثابت شده است. دانشمندان معتقدند این مورد درباره انسان نیز صدق می کند چون مغز انسان و موش از بسیاری جهات شبیه هم هستند. محققین بیان می کنند گذشت زمان شما را فرسوده تر و پیرتر می کند ولی کار و فعالیت بیرون از منزل شما را داناتر می کند. تقویت کننده های ذهن : ▪ انتقال دهنده های عصبی : مواد شیمیایی موجود در مغز که روی قدرت اندیشه، ذهن و حافظه، رفتار، آمادگی جنسی و هوشیاری فرد اثر می گذارند. ۱) استیل کولین : بیشتر در یادگیری و حافظه موثر است. مواد مغذی که روی استیل کولین مغز اثر دارند، شامل: کولین، DMAE (دی متیل آمینواتانوHTP -۵) پیش ساز اصلی سروتونین است که سطح آن را در مغز افزایش می دهد. تریپتوفان در انواع گوشت، ماهی و سایر غذاهای پروتئینی وجود دارد. اگر مقدار تریپتوفان برای مغز کافی نباشد، سروتونین کاهش می یابد. تریپتوفان به HTP -۵ و سپس به سروتونین تبدیل می شود. سپس غده صنوبری موجود در مغز آن را به هورمون خواب ملاتونین تبدیل می کند. ۵) GABA (گاما- آمینو بوتیریک اسید) : بیشترین و مهم ترین انتقال دهنده عصبی بازدارنده ی موجود در مغز است. حالت تحریک پذیری بایستی با بازدارندگی در تعادل باشد. تحریک بیش از حد منجر به بی قراری، کج خلقی، بیخوابی مزمن و حتی بیماری می شود. GABA باعث آرامش، کاهش درد و خواب راحت می شود. داروی باربیتورات و بنزودیازپین باعث تحریک گیرنده های GABA و آرامش فرد می شود
Wednesday, November 12, 2008
Sunday, November 2, 2008
زندگي
کشاورزي الاغ پيري داشت که يه روز اتفاقي ميفته تو ي يک چاه بدون آب . کشاورز هر چه سعي کرد نتونست الاغ رو از تو چاه بيرون بياره . براي اينکه حيون بيچاره زياد زجر نکشه کشاورز و مردم روستا تصميم گرفتن چاه رو با خاک پر کنن تا الاغ زود تر بميره و زياد زجر نکشه .
مردم با سطل روي سر الاغ خاک مي ريختند اما الاغ هر بار خاکهاي روي بدنش رو مي تکوند و زير پاش مي ريخت و وقتي خاک زير پاش بالا مي آمد سعي ميکرد بره روي خاک ها .
روستايي ها همينطور به زنده به گور کردن الاغ بيچاره ادامه دادند و الاغ هم همينطور به بالا اومدن ادامه داد تا اينکه به لبه ي چاه رسيد و بيرون اومد .
مشکلات زندگي مثل تلي از خاک بر سر ما ميريزند و ما مثل هميشه دو اتنخاب داريم . اول اينکه اجازه بديم مشکلات ما رو زنده به گور کنن و دوم اينکه از مشکلات سکويي بسازيم براي صعود
دو مرد در کنار درياچه اي مشغول ماهيگيري بودند . يکي از آنها ماهيگير با تجربه و ماهري بود اما ديگري ماهيگيري نمي دانست .
هر بار که مرد با تجربه يک ماهي بزرگ مي گرفت ، آنرا در ظرف يخي که در کنار دستش بود مي انداخت تا ماهي ها تازه بمانند ، اما ديگري به محض گرفتن يک ماهي بزرگ آنرا به دريا پرتاب مي کرد .
ماهيگير با تجربه از اينکه مي ديد آن مرد چگونه ماهي را از دست مي دهد بسيار متعجب بود . لذا پس از مدتي از او پرسيد :
- چرا ماهي هاي به اين بزرگي را به دريا پرت مي کني ؟
مرد جواب داد : آخر تابه من کوچک است !
گاهي ما نيز همانند همان مرد ، شانس هاي بزرگ ، شغل هاي بزرگ ، روياهاي بزرگ و فرصت هاي بزرگي را که خداوند به ما ارزاني مي دارد را قبول نمي کنيم . چون ايمانمان کم است .
ما به يک مرد که تنها نيازش تهيه يک تابه بزرگتر بود مي خنديم ، اما نمي دانيم که تنها نياز ما نيز ، آنست که ايمانمان را افزايش دهيم .
خداوند هيچگاه چيزي را که شايسته آن نباشي به تو نمي دهد .
اين بدان معناست که با اعتماد به نفس کامل از آنچه خداوند بر سر راهت قرار مي دهد استفاده کني .
مردم با سطل روي سر الاغ خاک مي ريختند اما الاغ هر بار خاکهاي روي بدنش رو مي تکوند و زير پاش مي ريخت و وقتي خاک زير پاش بالا مي آمد سعي ميکرد بره روي خاک ها .
روستايي ها همينطور به زنده به گور کردن الاغ بيچاره ادامه دادند و الاغ هم همينطور به بالا اومدن ادامه داد تا اينکه به لبه ي چاه رسيد و بيرون اومد .
مشکلات زندگي مثل تلي از خاک بر سر ما ميريزند و ما مثل هميشه دو اتنخاب داريم . اول اينکه اجازه بديم مشکلات ما رو زنده به گور کنن و دوم اينکه از مشکلات سکويي بسازيم براي صعود
دو مرد در کنار درياچه اي مشغول ماهيگيري بودند . يکي از آنها ماهيگير با تجربه و ماهري بود اما ديگري ماهيگيري نمي دانست .
هر بار که مرد با تجربه يک ماهي بزرگ مي گرفت ، آنرا در ظرف يخي که در کنار دستش بود مي انداخت تا ماهي ها تازه بمانند ، اما ديگري به محض گرفتن يک ماهي بزرگ آنرا به دريا پرتاب مي کرد .
ماهيگير با تجربه از اينکه مي ديد آن مرد چگونه ماهي را از دست مي دهد بسيار متعجب بود . لذا پس از مدتي از او پرسيد :
- چرا ماهي هاي به اين بزرگي را به دريا پرت مي کني ؟
مرد جواب داد : آخر تابه من کوچک است !
گاهي ما نيز همانند همان مرد ، شانس هاي بزرگ ، شغل هاي بزرگ ، روياهاي بزرگ و فرصت هاي بزرگي را که خداوند به ما ارزاني مي دارد را قبول نمي کنيم . چون ايمانمان کم است .
ما به يک مرد که تنها نيازش تهيه يک تابه بزرگتر بود مي خنديم ، اما نمي دانيم که تنها نياز ما نيز ، آنست که ايمانمان را افزايش دهيم .
خداوند هيچگاه چيزي را که شايسته آن نباشي به تو نمي دهد .
اين بدان معناست که با اعتماد به نفس کامل از آنچه خداوند بر سر راهت قرار مي دهد استفاده کني .
شيوه پذيرش دانشجو در کشور اتريش
اتريش يکي از سه کشور دنيا است که آزادترين سيستم پذيرش دانشگاهي را داراست به طوري که داوطلبان تنها با قبولي در آزمون نهايي Matura مي توانند در هر يک از رشته هاي مورد علاقه خود و يا حتي در چند رشته بدون پرداخت هزينه اضافي در دانشگاه هاي عمومي ثبت نام کنند. دو کشور ديگر سوئيس و بلژيک است.
اين سيستم پذيرش آزاد باعث شده تا تعداد دانشجويان در رشته هاي عمومي چون روانشناسي و روزنامه نگاري افزايش يابد.
امکان پذيرش دانشجوياني با مليت هاي مختلف از کشورهاي عضو اتحاديه اروپا
به دنبال دستور هفتم جولاي 2005 شوراي قانونگذاري اروپا مبني بر پذيرش دانشجوياني با مليت هاي مختلف از کشورهاي عضو اتحاديه اروپا توسط اتريش با همان شرايط پذيرش دانشجويان بومي که قبولي در آزمون Matura را کسب کرده باشند، قانون ديگري در هشتم ژوئن جاري در اين کشور به تصويب رسيد که به موجب آن دانشگاه هاي اتريش مي توانند در ملاک پذيرش دانشجويان در رشته هاي خاصي که در کشور آلمان از سهميه برخوردارند تغييراتي اعمال کنند. بدين ترتيب سه دانشگاه پزشکي وين، اينزبروک و گراز براي پذيرش دانشجو آزمون ورودي برگزار مي کنند.
آزمون نهايي دوره متوسط تنها ملاک پذيرش در دانشگاه هاي اتريش
Matura که واژه اي رايج در کشورهاي اتريش، بوسني، هرزگوين، بلغارستان، کرواسي، ايتاليا، ليختن اشتاين، مقدونيه، مونته نگرو، لهستان، صربستان، اسلووني، سوئيس و اوکراين است شامل آزمون نهايي دوره آموزش متوسطه است. به دانش آموزان پس از قبولي در اين آزمون مدرکي اعطا مي شود که حاوي نمرات آنهاست و به وسيله آن مي توانند در دانشگاه ها ثبت نام کنند. در کشورهايي چون اتريش اين مدرک به تنهايي جواز ورود به دانشگاه است.
اصطلاح رسمي Matura در اتريش Reifeprufung است. اين مدرک پس از قبولي در آزمون هاي Maturazeugnis به داوطلبان اعطا مي شود.
در دبيرستان هاي Gymnasium که سيستمي مغاير با مدارس حرفه اي داشته و بر آموزش عمومي تمرکز دارند Matura شامل 3 تا 4 آزمون کتبي و 3 تا 4 آزمون شفاهي است.
سيستم نمره گذاري شامل يک تا 5 است که به ترتيب عبارتند از: 1 = عالي / 2 = خوب / 3 = متوسط / 4 = قبولي در آزمون /5 = مردودي در آزمون
موضوعات امتحان نهايي کتبي به خود دبيرستان هاي Gymnasium بستگي دارد
موضوعات امتحان نهايي کتبي به خود دبيرستان هاي Gymnasium بستگي دارد. پاسخ به سوالات زبان آلماني و رياضيات که هر دو اجباري است و پاسخ به سوالات يک زبان خارجه که معمولا انگليسي، فرانسه، لاتين يا يوناني است مفاد اين امتحان را تشکيل مي دهد. امتحان نهايي کتبي در دبيرستان هاي Gymnasium که مخصوص علوم خاص است سوالات زيست شناسي، فيزيک يا شيمي را نيز در برمي گيرد.
به گزارش مهر، نکته قابل توجه درخصوص آزمون Matura در اتريش اين است که اين آزمون به صورت غيرمتمرکز برگزار مي شود. يک شوراي برگزارکننده امتحانات در اتريش وجود دارد که معلمان، مديران و مقامات دبيرستان هاي درجه يک عضو آن هستند.
کليه آزمون هاي شفاهي به صورت علني برگزار مي شود اما با اين حال تنها همکلاسي ها، دوستان و خانواده داوطلبان يا دانش آموزان مقاطع پايين تر در اين جلسات به عنوان بازديدکننده شرکت مي کنند.
شرکت در آزمون Matura در اتريش شرط سني ندارد
شرکت در آزمون Matura در اتريش شرط سني ندارد. افراد 20 تا 29 ساله قبل از شرکت در آزمون نهايي در موسسات خصوصي آموزش بزرگسالان آموزش مي بينند.
سيستم دانشگاهي در اتريش آزاد است
سيستم دانشگاهي نيز در اتريش آزاد است. قانون کلي تحصيلات دانشگاهي سال 1966 و قانون سازمان دانشگاهي سال 1975 يک چهارچوب قانوني براي آموزش عالي ايجاد کرد و وزارت فدرال علوم و تحقيقات اين کشور مسئوليت سرمايه گذاري و سرپرستي در بخش آموزش عالي را برعهد گرفت.
به گزارش مهر، با اصلاحات ايجاد شده در دهه 60 ميلادي در نظام آموزش عالي اتريش سيستم دانشگاهي اين کشور نيز از سرويس دهي به اقشار خاص به سرويس دهي به عموم مردم تغيير يافت. افزايش شمار داوطلبان در دانشگاه هاي اين کشور منعکس کننده سيستم آزاد تحصيلي در مقاطع عالي است.
بين سال هاي تحصيلي 56- 1955 و 92 - 1991 تعداد داوطلباني که در موسسات آموزش عالي ثبت نام کردند از 19 هزار نفر به بيش از 200 هزار نفر افزايش يافت. همچنين اصلاحات ايجاد شده در نظام آموزش عالي اين کشور امکان حضور دانشجويان دختر را در دانشگاه ها افزايش داد به طوري که بين سال هاي تحصيلي 61- 1960 تا 92 – 1991 تعداد دانشجويان دختر در دانشگاه ها از 23 درصد به 44 درصد رسيد.
دانشگاه وين که در سال 1365 تاسيس شد قديمي ترين و بزرگترين دانشگاه اتريش است.
انتخابات الكترونيكي
خلاصه
سابقه ديرينه انتخابات ايران به حدود يكصد سال پيش برميگردد انتخابات در جمهوري اسلامي ايران نمود واقعي مردم سالاري ديني بوده و نشانگر نقش مردم در تعيين حاكميت است. پيش بيني و ايجاد روال انتخابات الكترونيكي به نحوي كه احتمال خطا در آن هيچ محلي نداشته و انتخابات طي روال كاملاً قانوني و برابر مقررات انجام گيرد با توجه به تنوع انتخاباتي ( اعم ازهمه پرسيها، انتخابات مجلس، رياست جمهوري، خبرگان، شوراهاي اسلامي و انتخابات ميان دورهاي ) به منظور تضمين سلامت و صحت امر برگزاري و به تبع آن سرعت بخشيدن به اعلام نتايج آراء و تجزيه و تحليل آن روشي در پيش گرفته شود يك ضرورت و الزام قانوني است و وزارت كشور در ساليان اخير با سرمايه گذاري در اين امر در برگزاري انتخابات رايانه اي قدمهاي بلندي برداشته است.
در اين گزارش سعي شده است مخاطبان را با اصول اوليه انتخابات الكترونيكي و مفاهيم و تعاريف آن به عنوان گامي اساسي براي ايجاد دولت الكترونيكي و تحقق تحولات اساسي در سيستم اداري كشور آشنا سازيم.
گسترش استفاده از فناوريهاي پيشرفته، زمينه بهبود فرآيند انتخابات را فراهم نموده و به همين دليل در سالهاي اخير، انتخابات الكترونيكي، به شكل گستردهاي مورد توجه سياستمداران، دستاندركاران انتخابات و ساير متخصصين قرار گرفته است، امروزه در جهان بحثهاي بسياري در زمينه سهولت كاربرد، مزايا و ريسكهاي مرتبط با انتخابات الكترونيكي مطرح ميباشد كه اگر چه اين نوع انتخابات به دليل عدم شفافيت ذاتياش بحث و جدلهاي زيادي را به دنبال دارد، اما در صورت پيادهسازي صحيح، نسبت به ساير روشهاي رايگيري از مزاياي زيادي بهرهمند خواهد بود كه از جمله آنها ميتوان سرعت بالا، صحت و دقت نتايج، ايجاد سهولت بيشتر براي رايدهندگان، تجزيه و تحليل سريع آرا و هزينه پايين برگزاري انتخابات را نام برد.
موضوع برگزاري انتخابات در ايران با سابقه 100 ساله – انقلاب - مشروطه و تحقق مردم سالاري با پيروزي شكوهمند انقلاب اسلامي اهميت زيادي دارد، ولي اين ايراد وارد است كه در اين عرصه به نحو مطلوبي از فناوريهاي روز دنيا بهرهگيري نميشود و فناوري اطلاعات و ارتباطات به رغم حضور در بسياري عرصههاي زندگي مردم، در اين عرصه حضور كمرنگي دارد، تا آن جا كه حتي شمارش آرا نيز هنوز به روش سنتي و دستي صورت ميگيرد. با توجه به تعدد برگزاري انتخابات در ابعاد ملي نظير رياست جمهوري، مجلس شوراهاي اسلامي، مجلس خبرگان، شوراهاي اسلامي شهر و روستا و نيز در ابعاد كوچكتر نظير انتخابات صنفي بهرهگيري از آخرين فناوريهاي برگزاري انتخابات به شيوههاي الكترونيكي اقدامي ضروري در زمينه تحقق مردمسالاري و افزايش اعتماد به نتايج انتخابات و به تبع آن افزايش مشاركت عمومي در اداره كشور به شمار ميرود.
انتخابات الکترونيکي چيست ؟
انتخابات الکترونيکي ( E-VOTING ) سيستم انتخاباتي است که به راي دهنده اين امکان را مي دهد تا با بالاترين ضريب امنيتي وحفاظتي راي خود را به صورت الکترونيکي ارائه کند . در سال 2004 در جريان برگزاري انتخابات رياست جمهوري امريکا ، برآورد شد که حدود 30 درصد از جمعيت راي دهنده اين کشور از فرم هاي ويژه فناوري انتخابات الکترونيکي استفاده کردند که شامل ثبت مستقيم از طريق تماس دست با صفحه نمايشگر يا اسکنرهاي نوري بوده است . راي هاي الکترونيکي به صورت ديجيتالي بر روي نوار ، ديسکت يا کارتهاي هوشمند ذخيره شده و سپس به مرکز ويژه اي ارسال مي شود که در آنجا فرآيند شمارش دقيق آنها آغاز مي شود . ابزارهاي برگزاري انتخابات الکترونيکي : فناوري نوين انتخابات الکترونيکي شامل استفاده از کارتهاي سوراخ دار ، سيستمهاي راي گيري اسکن نوري و کيوسکهاي ويژه راي گيري است . متخصصان ، استفاده از تلفن و شبکه هاي رايانه شخصي و حتي اينترنت را از ديگر ابزار مفيد و موثر در عرصه برگزاري انتخابات الکترونيکي عنوان مي کنند .
نمونه انتخابات الكترونيكي برگزار شده در جهان :
در سال 81 مردم برزيل به پاي صندوق هاي رأيي رفتند كه در حقيقت كامپيوترهاي خاصي بودند و به وسيله آن مي توانستند نامزدهاي خود را براي رياست جمهوري معاونت رياست جمهوري، نمايندگان مجلس و سنا انتخاب كنند.تعداد رأي دهندگان بيش از ۱۱۵ميليون نفر بود و به همين جهت اين انتخابات بزرگترين انتخابات الكترونيكي جهان نام گرفته است. با استفاده از اين قابليت ۷۰درصد نتايج چهار ساعت پس از انتخابات تعيين و اعلام شد ضمن آنكه به اين ترتيب احتمال تقلب بشدت كاهش مي يابد. اين سيستم رأي گيري از ۱۹۹۶ در برزيل استفاده شده است ولي اين اولين بار بود كه از اين نوع كامپيوتر به صورت كامل براي رأي گيري استفاده شد.هر رأي دهنده بايد در مجموع نوزده نفر را انتخاب مي كرد و هر نامزد نيز يك كد عددي داشت كه رأي دهندگان بايد آن را وارد كامپيوترها مي كردند. نا آشنايي مردم با نحوه كار با كامپيوتر باعث شد پروسه رأي گيري بيش از حد انتظار طول بكشد و اشتباهاتي نيز پيش بيايد. در بعضي حوزه هاي رأي گيري هر فرد بطور متوسط ۵دقيقه وقت صرف مي كرد در حالي كه در حالت سنتي بطور متوسط ۷۵ثانيه طول مي كشد. مشكلات پيش آمده در حالي است كه در سال ۱۹۹۸ نيمي از مردم از اين سيستم براي انتخابات استفاده كردند و همچنين كليه شهرداران در سال ۲۰۰۰ به اين روش انتخاب شدند.
تكنولوژي بعدي كه مشخصاً آمريكا به دنبال اجراي آن است رأي گيري از طريق اينترنت است. در همان انتخابات جنجالي آمريكا تقريباً ۳۵۰ پرسنل نظامي آمريكا كه در خارج از كشور مأمور هستند، جزو اولين كساني بودند كه از طريق اينترنت رأي دادند. به اين پرسنل نظامي روي يك فلاپي ديسك گواهينامه اي داده مي شد و به اين ترتيب آنها اجازه مي يافتند به سيستم مربوطه وصل شده و رأي بدهند.
مهمترين محاسن سيستم هاي جديد رأي گيري را مي توان در موارد زير خلاصه كرد:
۱ ـ فراگيرتر كردن انتخابات
۲ ـ افزايش تعداد رأي دهندگان
۳ ـ جلوگيري از خطا در برگه هاي رأي
۴ ـ سرعت شمارش رأي
و اما مهمترين معايب اين سيستم:
۱ ـ مشكل بودن استفاده از كامپيوتر براي عامه مردم
۲ ـ مشكل بودن تشخيص هويت رأي دهندگان (مخصوصاً در سيستم هاي اينترنتي)
۳ ـ در اين سيستم ها نفوذگرها (hackers) مي توانستند در سيستم رأي گيري اختلال ايجاد كرده و يا در آنها دست ببرند.
روشهاي پياده سازي انتخابات الكترونيكي :
1- روش اول راي گيري ايستگاهي (به شكل رايانه اي) است، در اين روش به جاي استفاده از برگه هاي راي و صندوق اخذ راي از رايانه استفاده مي شود به اين ترتيب كه در محل اخذ راي رايانه هايي براي راي گيري قرار مي گيرد و شخص راي دهنده توسط رايانه هاي حساس لمسي يا صفحه كليد و يا قلم هاي الكترونيكي، نامزد مورد نظر را انتخاب مي كند و راي خود را به صندوق مجازي مي ريزد. در اين روش امكان معرفي نامزدها در كنار عكس و زندگي نامه و عملكرد مستند آنها نيز وجود دارد. در اين روش هم مردم مجبور به حضور در مكان هاي راي گيري هستند و فقط به جاي استفاده از كاغذ و صندوق، از رايانه استفاده مي كنند. اين ايستگاه ها مي تواند به شبكه هاي امن «اكسترانت» وصل شود و آخرين آمار را در هر لحظه به سرورهاي مركزي بفرستد. متاسفانه هزينه اين سيستم ها بالا و مديريت شبكه آن كمي مشكل است اما در اين روش نامزدها مي توانند در هر لحظه از وضعيت خود اطلاع داشته باشند و هزينه شمارش آرا توسط نيروي انساني نيز وجود ندارد.
2-روش دوم، راي گيري اينترنتي است. اين روش يكي از كم هزينه ترين راه هاي برگزاري انتخابات است. در اين روش تمام افراد واجد شرايط در هر مكاني كه باشند مي توانند با مراجعه به سايت هاي اينترنتي كه براي اين كار تهيه شده است، راي خود را اعلام كنند. يكي از مهم ترين مزاياي اين سيستم ها نداشتن محدوديت مكاني براي افراد واجد شرايط راي دادن است و افراد در هر كجاي دنيا مي توانند راي خود را اعلام كنند و در نتيجه مشاركت ملي در سرنوشت يك كشور بالا مي رود. آن چه كه در اين روش بسيار حايز اهميت است، مسئله امنيت، قابل اعتماد بودن و اجراي عدالت درانتخابات است كه با داشتن كد و كارت ملي و با دستگاه هايي مي توان با تشخيص هويت فرد، نتايج انتخابات را قابل اعتماد كرد. در اين نوع انتخابات داشتن امضاي الكترونيكي نيز مهم است.
3-روش سوم راي گيري از طريق تلفن هاي همراه است، در اين روش كه پيشرفته ترين، مدرن ترين و كم هزينه ترين انتخابات از نوع الكترونيكي است، هر كاربر از طريق سرويس پيام كوتاه تلفن همراه خود و نيز خط تلفن هاي مجهز به سيستم Touch-Tone و يا تلويزيون هاي ديجيتالي متصل به خط تلفن مي تواند راي خود را به سرور راي گيري بفرستد.
انتخابات الکترونيکي در دوره هشتم مجلس شوراي اسلامي :
به گفته وزير محترم كشور با برگزاري الكترونيكي انتخابات ميزان نظارت ١٠ برابر و امنيت انتخابات چندين برابر افزايش و تخلفات انتخاباتي به ميزان زيادي كاهش پيدا مي كند. در انتخابات آينده ثبت نام نامزدهاي انتخابات و استعلام از مراجع چهارگانه همگي به صورت الكترونيك و از طريق سايت انجام خواهد شد. تمامي مراحل برگزاري انتخابات به ميزان ٧٠ درصد در سراسر كشور و ١٠٠ درصد در شهرهايي كه بالاي ٣ كانديدا دارند، به صورت رايانه اي انجام خواهد شد.با توجه به اقدامات انجام يافته اجرايي شدن انتخابات الکترونيکي را براي راي گيري اسفند ماه قطعي است. راي گيري الکترونيکي براي نخستين بار هزينه زيادي را در بردارد زيرا نصب نرم افزارها ، سخت افزارها و آموزش براي اولين بار نياز به صرف بودجه دارد اما اگر به طور مداوم انتخابات به صورت الکترونيکي انجام شود قطعا هزينه انتخابات الکترونيک کمتر خواهد بود اما به طور کلي هزينه انتخابات الکترونيکي کمتر از راي گيري به صورت سنتي است. تجربه اي که در اين انتخابات به دست خواهد آمد مي تواند در مشارکت بيشتر مردم در تصميم گيري هاي ملي موثر باشد .
انتخابات رايانه اي مورد بحث در دوره هشتم مجلس شوراي اسلامي نوعي انتخابات الكترونيكي است كه مستقل از اينترنت صورت مي گيرد.اشخاص به مراكز مورد نظر مراجعه مي كنند، كد ملي، شماره ملي يا به گفته وزيرمحترم كشور در صورت نداشتن اين ٢، شماره سريال شناسنامه شان را وارد مي كنند كه براي شناسايي و تشخيص هويت واقعي راي دهنده مي توان با اسكنر اثر انگشت آنها را اسكن كرد و از هويت واقعي آنها مطلع شد. پس از طي اين مرحله فرد به كانديداي مورد نظر راي مي دهد ولي بايد توجه داشت كه نتيجه بايد روي يك حافظه جانبي غيرقابل پاك شدن و ويرايش و غيرقابل تغيير ذخيره شود. داشتن كد يا شماره ملي باعث حذف يك رشته مشكلات در انتخابات مي شود. به عنوان مثال تقلب يا امكان راي دادن مجدد به شدت كاهش پيدا مي كند و اگر به صورت صحيح و با سيستمي مناسب برگزار شود، ميزان تقلب به صفر مي رسد.
با توجه به اين كه كارت ملي صادر شده است و هر فرد در جامعه داراي يك شماره مخصوص است، انجام انتخابات رايانه اي به راحتي امكان پذير است. در كشورهاي توسعه يافته نيز از شماره خاصي به نام شماره محرمانه اختصاصي كه در حقيقت يك كد ملي است، براي انتخابات الكترونيكي بهره گرفته مي شود. آقاي صادق زاده رئيس كميته مخابرات مجلس در اين مورد مي گويد: ايده برگزاري انتخابات به صورت الكترونيكي و رايانه اي بسيار مهم است ولي با توجه به اين كه داشتن كارت و كد ملي در اين زمينه الزامي است و در حال حاضر گفته مي شود ٢ ميليون نفر هنوز كد و كارت ملي خود را دريافت نكرده اند و همچنين آماده نبودن زيرساخت ها، امكان برگزاري انتخابات الكترونيكي به صورت گسترده در تمام كشور وجود ندارد .
در راي گيري سنتي علاوه بر صرف هزينه هاي بسيار زياد براي نظارت، چاپ كاغذ، ايجاد ايستگاه هاي راي گيري، مدت زمان شمارش آرا طولاني مي شود و امكان تقلب در راي گيري افزايش پيدا مي كند در حالي كه استفاده از كد ملي در انتخابات رايانه اي جلوي بسياري از خطاها، اشتباهات و تقلب هاي احتمالي را مي گيرد و علاوه بر تسريع در راي گيري، امكان مشاهده نتايج در هر لحظه از زمان راي گيري با مجوز قانون امكان پذير است.
چگونگي برگزاري انتخابات الكترونيكي در روستاها:
وزارت كشور برگزاري انتخابات الكترونيكي در روستاها را منتفي ميداند اما امكان برگزاري انتخابات در نقاط دوردست با رايانه امكان پذير است به نحوي كه نتايج با ارتباطات تلفني و مودم به مركز ديگري منتقل مي شود، چون تمام نتايج كد و دي كد مي شود در نتيجه دست بردن در داده ها در هنگام انتقال منتفي است.
آقاي صادق زاده رئيس كميته مخابرات مجلس در اين مورد مي گويد:اگر دولت دفاتر ICT روستايي را طبق برنامه ٥ ساله يعني هر سال ٢ هزار مورد راه اندازي مي كرد، در حال حاضر حدود ٦ هزار روستا داراي اين دفاتر و آماده براي برگزاري انتخابات رايانه اي بودند در حالي كه دولت تكليف خود را دراين زمينه درست انجام نداده است و فقط ٣ هزار روستا به اين دفاتر مجهز شده اند. بنابراين بهتر است در حال حاضر همان طور كه مقامات مسئول در وزارت كشور نيز معتقدند آميخته اي از روش سنتي و رايانه اي در انتخابات به اجرا گذاشته شود.
اين در حالي است كه سيستم رأي شماري در آمريكا و بسياري كشورهاي ديگر مرحله رأي شماري رايانه اي را پشت سرگذاشته و در مورد رأي گيري اينترنتي بحث مي كنند.
امنيت برگزاري انتخابات الكترونيكي :
نرم افزارهايي در وزارت كشور براي اين منظور تهيه شده است، ولي بهتر بود قبل از استفاده در يك انتخابات سراسري، آن را در يك انتخابات آزمايشي در يك مكان كوچك تر ، مورد آزمايش قرار مي گرفت تا مشكلات و مسائل موجود در سيستم نرم افزاري آشكار و رفع شود. امكان هك كردن اين نرم افزارها ضعيف است چون انتخابات مستقل از اينترنت و روي يك شبكه محلي برگزار مي شود، ضريب امنيت آن بالاست.
سابقه انتخابات الكترونيكي در دوره هاي قبلي:
در انتخابات مجلس ششم ايران قراربود مرحله اي از انتخابات (يعني شمارش آرا) به صورت مكانيزه انجام گيرد. در انتخابات مجلس ششم در تهران ۹۰۰نفر نامزد انتخابات شده بودند، در حالي كه در دوره قبل تعداد كانديدا ها 300 نفر بودند و بازخواني آرا به شيوه سنتي و دستي در اين حالت يك ماه طول مي كشد. ضمن آنكه امكان خطا در آن بسيار است. بنابراين وزارت كشور پيشنهاد كرد بازخواني آرا در تهران به صورت كامپيوتري انجام شودتا شمارش آرا حداكثر ۲۴ساعت زمان ببرد.ضمنا براي جلوگيري از عدم تقلب از آنجاييكه نظارت بردستگاههاي شمارش گر برعهده شوراي نگهبان بود از متخصصان كامپيوتر استفاده كردند. همچنين پيش بيني شده بود كه اسامي نهايي نامزدهاي انتخاباتي تهران يك هفته قبل از موعدمقرر در روزنامه ها اعلام شود تا مردم بتوانند در زمان مناسب افراد موردنظر را انتخاب و برروي فرم پيش نويس علامت بزنند تا در زمان راي گيري طبق همان فرم كارتهاي رسمي كامپيوتري را پركنند. سرانجام اين طرح به تصويب رسيد و برگه هاي انتخابات مطابق با همين شيوه به چاپ رسيد.
نامزدهاي انتخاباتي نيز در زمان تبليغات به كدهاي انتخاباتي خود اشاره مي كردند و باتوجه به اين طرح به رأي دهندگان توجه مي دادند كه زمان رأي دادن كدها را فراموش نكنند. برگه هاي رأي نيز همانند برگه هاي ثبت نام كنكور و برگه هاي تست زني بود. فرماندار وقت تهران دستگاههاي كارت خوان آرا را مشابه دستگاههاي سازمان سنجش اعلام كرد البته با اين تفاوت كه اين دستگاهها نياز به اپراتور نداشتند. وي باتوجه به تعداد دستگاهها و سرعت آنها اعلام كرد در هر ساعت مي توان ۵۰۰هزار كارت را خواند، در نهايت روشن شدن نحوه انتخابات بعدي را از جمله وظايف مجلس ششم دانست.
مجلس ششم در اين زمينه كاري انجام نداد تا اين كه دولت لايحه اي به مجلس ارائه داد. در همين رابطه جهرمي، عضو هيأت مركزي نظارت برانتخابات در خصوص لايحه دولت مبني براينكه هيچ بند و تبصره اي براي رايانه اي شدن انتخابات وجود ندارد، انتقاد كرد. (ابرار اقتصادي11/7/81 ) وي گفت: مسأله رايانه اي كردن انتخابات در شهرهاي بزرگ بويژه در تهران از مسائل بسيار مهم است و وزارت كشور و شوراي نگهبان بايد در انتخابات آينده، تهران بزرگ را به سمت رايانه اي شدن پيش ببرند و بتوانند مشكلات را حل كنند، در اين لايحه هيچ بند، ماده و تبصره اي در رابطه با رايانه اي شدن مسأله انتخابات مشاهده نمي شود.اميد است نمايندگان مجلس با پيشنهاداتي كه به كميسيون مي دهند و يا در صحن علني به بررسي مي پردازند، به اين مسائل توجه داشته باشند.»
بررسي هاي انجام گرفته در زمينه تجارب ساير كشور ها :
مركز پژوهشهاي مجلس شوراي اسلامي شيوههاي انتخابات الكترونيكي را با مروري بر تجربيات سهكشور استوني، اسپانيا و ايتاليا در اين زمينه مورد بررسي قرار داده است.
با مطالعه اين سند مشخص مي شود كه روند اجراي انتخابات در جهان پيشرفت دائمي داشته است و حكومتها سعي كردهاند تا از آخرين فناوريها در زمينه برگزاري انتخابات استفاده كنند كه البته هميشه به كارگيري آخرين فناوري نياز به فرهنگسازي و كاهش ريسك و افزايش اعتماد كاربران دارد و بررسي تجربه برخي كشورها نيز نشان ميدهد كه در هر مرحله، تغيير فناوري و پيشرفت برگزاري انتخابات با شيوه جديد در اندازهاي كوچك و به همراه روش موسوم و سنتي آن انجام ميگيرد تا خدشهاي به اعتماد رايدهندگان و صحت انتخابات وارد نشود كه در اين خصوص كشور اسپانيا - در مقايسه با بقيه پيشرفت قابل ملاحظه اي داشته و با برگزاري شيوههاي نوين در انتخابات محدود نسبت به كاربرد فناوريهاي نوين رويكرد هوشمندانهاي نشان داده است.
در اين گزارش سعي شده است مخاطبان را با اصول اوليه انتخابات الكترونيكي و مفاهيم و تعاريف آن به عنوان گامي اساسي براي ايجاد دولت الكترونيكي و تحقق تحولات اساسي در سيستم اداري كشور آشنا سازيم.
گسترش استفاده از فناوريهاي پيشرفته، زمينه بهبود فرآيند انتخابات را فراهم نموده و به همين دليل در سالهاي اخير، انتخابات الكترونيكي، به شكل گستردهاي مورد توجه سياستمداران، دستاندركاران انتخابات و ساير متخصصين قرار گرفته است، امروزه در جهان بحثهاي بسياري در زمينه سهولت كاربرد، مزايا و ريسكهاي مرتبط با انتخابات الكترونيكي مطرح ميباشد كه اگر چه اين نوع انتخابات به دليل عدم شفافيت ذاتياش بحث و جدلهاي زيادي را به دنبال دارد، اما در صورت پيادهسازي صحيح، نسبت به ساير روشهاي رايگيري از مزاياي زيادي بهرهمند خواهد بود كه از جمله آنها ميتوان سرعت بالا، صحت و دقت نتايج، ايجاد سهولت بيشتر براي رايدهندگان، تجزيه و تحليل سريع آرا و هزينه پايين برگزاري انتخابات را نام برد.
موضوع برگزاري انتخابات در ايران با سابقه 100 ساله – انقلاب - مشروطه و تحقق مردم سالاري با پيروزي شكوهمند انقلاب اسلامي اهميت زيادي دارد، ولي اين ايراد وارد است كه در اين عرصه به نحو مطلوبي از فناوريهاي روز دنيا بهرهگيري نميشود و فناوري اطلاعات و ارتباطات به رغم حضور در بسياري عرصههاي زندگي مردم، در اين عرصه حضور كمرنگي دارد، تا آن جا كه حتي شمارش آرا نيز هنوز به روش سنتي و دستي صورت ميگيرد. با توجه به تعدد برگزاري انتخابات در ابعاد ملي نظير رياست جمهوري، مجلس شوراهاي اسلامي، مجلس خبرگان، شوراهاي اسلامي شهر و روستا و نيز در ابعاد كوچكتر نظير انتخابات صنفي بهرهگيري از آخرين فناوريهاي برگزاري انتخابات به شيوههاي الكترونيكي اقدامي ضروري در زمينه تحقق مردمسالاري و افزايش اعتماد به نتايج انتخابات و به تبع آن افزايش مشاركت عمومي در اداره كشور به شمار ميرود.
انتخابات الکترونيکي چيست ؟
انتخابات الکترونيکي ( E-VOTING ) سيستم انتخاباتي است که به راي دهنده اين امکان را مي دهد تا با بالاترين ضريب امنيتي وحفاظتي راي خود را به صورت الکترونيکي ارائه کند . در سال 2004 در جريان برگزاري انتخابات رياست جمهوري امريکا ، برآورد شد که حدود 30 درصد از جمعيت راي دهنده اين کشور از فرم هاي ويژه فناوري انتخابات الکترونيکي استفاده کردند که شامل ثبت مستقيم از طريق تماس دست با صفحه نمايشگر يا اسکنرهاي نوري بوده است . راي هاي الکترونيکي به صورت ديجيتالي بر روي نوار ، ديسکت يا کارتهاي هوشمند ذخيره شده و سپس به مرکز ويژه اي ارسال مي شود که در آنجا فرآيند شمارش دقيق آنها آغاز مي شود . ابزارهاي برگزاري انتخابات الکترونيکي : فناوري نوين انتخابات الکترونيکي شامل استفاده از کارتهاي سوراخ دار ، سيستمهاي راي گيري اسکن نوري و کيوسکهاي ويژه راي گيري است . متخصصان ، استفاده از تلفن و شبکه هاي رايانه شخصي و حتي اينترنت را از ديگر ابزار مفيد و موثر در عرصه برگزاري انتخابات الکترونيکي عنوان مي کنند .
نمونه انتخابات الكترونيكي برگزار شده در جهان :
در سال 81 مردم برزيل به پاي صندوق هاي رأيي رفتند كه در حقيقت كامپيوترهاي خاصي بودند و به وسيله آن مي توانستند نامزدهاي خود را براي رياست جمهوري معاونت رياست جمهوري، نمايندگان مجلس و سنا انتخاب كنند.تعداد رأي دهندگان بيش از ۱۱۵ميليون نفر بود و به همين جهت اين انتخابات بزرگترين انتخابات الكترونيكي جهان نام گرفته است. با استفاده از اين قابليت ۷۰درصد نتايج چهار ساعت پس از انتخابات تعيين و اعلام شد ضمن آنكه به اين ترتيب احتمال تقلب بشدت كاهش مي يابد. اين سيستم رأي گيري از ۱۹۹۶ در برزيل استفاده شده است ولي اين اولين بار بود كه از اين نوع كامپيوتر به صورت كامل براي رأي گيري استفاده شد.هر رأي دهنده بايد در مجموع نوزده نفر را انتخاب مي كرد و هر نامزد نيز يك كد عددي داشت كه رأي دهندگان بايد آن را وارد كامپيوترها مي كردند. نا آشنايي مردم با نحوه كار با كامپيوتر باعث شد پروسه رأي گيري بيش از حد انتظار طول بكشد و اشتباهاتي نيز پيش بيايد. در بعضي حوزه هاي رأي گيري هر فرد بطور متوسط ۵دقيقه وقت صرف مي كرد در حالي كه در حالت سنتي بطور متوسط ۷۵ثانيه طول مي كشد. مشكلات پيش آمده در حالي است كه در سال ۱۹۹۸ نيمي از مردم از اين سيستم براي انتخابات استفاده كردند و همچنين كليه شهرداران در سال ۲۰۰۰ به اين روش انتخاب شدند.
تكنولوژي بعدي كه مشخصاً آمريكا به دنبال اجراي آن است رأي گيري از طريق اينترنت است. در همان انتخابات جنجالي آمريكا تقريباً ۳۵۰ پرسنل نظامي آمريكا كه در خارج از كشور مأمور هستند، جزو اولين كساني بودند كه از طريق اينترنت رأي دادند. به اين پرسنل نظامي روي يك فلاپي ديسك گواهينامه اي داده مي شد و به اين ترتيب آنها اجازه مي يافتند به سيستم مربوطه وصل شده و رأي بدهند.
مهمترين محاسن سيستم هاي جديد رأي گيري را مي توان در موارد زير خلاصه كرد:
۱ ـ فراگيرتر كردن انتخابات
۲ ـ افزايش تعداد رأي دهندگان
۳ ـ جلوگيري از خطا در برگه هاي رأي
۴ ـ سرعت شمارش رأي
و اما مهمترين معايب اين سيستم:
۱ ـ مشكل بودن استفاده از كامپيوتر براي عامه مردم
۲ ـ مشكل بودن تشخيص هويت رأي دهندگان (مخصوصاً در سيستم هاي اينترنتي)
۳ ـ در اين سيستم ها نفوذگرها (hackers) مي توانستند در سيستم رأي گيري اختلال ايجاد كرده و يا در آنها دست ببرند.
روشهاي پياده سازي انتخابات الكترونيكي :
1- روش اول راي گيري ايستگاهي (به شكل رايانه اي) است، در اين روش به جاي استفاده از برگه هاي راي و صندوق اخذ راي از رايانه استفاده مي شود به اين ترتيب كه در محل اخذ راي رايانه هايي براي راي گيري قرار مي گيرد و شخص راي دهنده توسط رايانه هاي حساس لمسي يا صفحه كليد و يا قلم هاي الكترونيكي، نامزد مورد نظر را انتخاب مي كند و راي خود را به صندوق مجازي مي ريزد. در اين روش امكان معرفي نامزدها در كنار عكس و زندگي نامه و عملكرد مستند آنها نيز وجود دارد. در اين روش هم مردم مجبور به حضور در مكان هاي راي گيري هستند و فقط به جاي استفاده از كاغذ و صندوق، از رايانه استفاده مي كنند. اين ايستگاه ها مي تواند به شبكه هاي امن «اكسترانت» وصل شود و آخرين آمار را در هر لحظه به سرورهاي مركزي بفرستد. متاسفانه هزينه اين سيستم ها بالا و مديريت شبكه آن كمي مشكل است اما در اين روش نامزدها مي توانند در هر لحظه از وضعيت خود اطلاع داشته باشند و هزينه شمارش آرا توسط نيروي انساني نيز وجود ندارد.
2-روش دوم، راي گيري اينترنتي است. اين روش يكي از كم هزينه ترين راه هاي برگزاري انتخابات است. در اين روش تمام افراد واجد شرايط در هر مكاني كه باشند مي توانند با مراجعه به سايت هاي اينترنتي كه براي اين كار تهيه شده است، راي خود را اعلام كنند. يكي از مهم ترين مزاياي اين سيستم ها نداشتن محدوديت مكاني براي افراد واجد شرايط راي دادن است و افراد در هر كجاي دنيا مي توانند راي خود را اعلام كنند و در نتيجه مشاركت ملي در سرنوشت يك كشور بالا مي رود. آن چه كه در اين روش بسيار حايز اهميت است، مسئله امنيت، قابل اعتماد بودن و اجراي عدالت درانتخابات است كه با داشتن كد و كارت ملي و با دستگاه هايي مي توان با تشخيص هويت فرد، نتايج انتخابات را قابل اعتماد كرد. در اين نوع انتخابات داشتن امضاي الكترونيكي نيز مهم است.
3-روش سوم راي گيري از طريق تلفن هاي همراه است، در اين روش كه پيشرفته ترين، مدرن ترين و كم هزينه ترين انتخابات از نوع الكترونيكي است، هر كاربر از طريق سرويس پيام كوتاه تلفن همراه خود و نيز خط تلفن هاي مجهز به سيستم Touch-Tone و يا تلويزيون هاي ديجيتالي متصل به خط تلفن مي تواند راي خود را به سرور راي گيري بفرستد.
انتخابات الکترونيکي در دوره هشتم مجلس شوراي اسلامي :
به گفته وزير محترم كشور با برگزاري الكترونيكي انتخابات ميزان نظارت ١٠ برابر و امنيت انتخابات چندين برابر افزايش و تخلفات انتخاباتي به ميزان زيادي كاهش پيدا مي كند. در انتخابات آينده ثبت نام نامزدهاي انتخابات و استعلام از مراجع چهارگانه همگي به صورت الكترونيك و از طريق سايت انجام خواهد شد. تمامي مراحل برگزاري انتخابات به ميزان ٧٠ درصد در سراسر كشور و ١٠٠ درصد در شهرهايي كه بالاي ٣ كانديدا دارند، به صورت رايانه اي انجام خواهد شد.با توجه به اقدامات انجام يافته اجرايي شدن انتخابات الکترونيکي را براي راي گيري اسفند ماه قطعي است. راي گيري الکترونيکي براي نخستين بار هزينه زيادي را در بردارد زيرا نصب نرم افزارها ، سخت افزارها و آموزش براي اولين بار نياز به صرف بودجه دارد اما اگر به طور مداوم انتخابات به صورت الکترونيکي انجام شود قطعا هزينه انتخابات الکترونيک کمتر خواهد بود اما به طور کلي هزينه انتخابات الکترونيکي کمتر از راي گيري به صورت سنتي است. تجربه اي که در اين انتخابات به دست خواهد آمد مي تواند در مشارکت بيشتر مردم در تصميم گيري هاي ملي موثر باشد .
انتخابات رايانه اي مورد بحث در دوره هشتم مجلس شوراي اسلامي نوعي انتخابات الكترونيكي است كه مستقل از اينترنت صورت مي گيرد.اشخاص به مراكز مورد نظر مراجعه مي كنند، كد ملي، شماره ملي يا به گفته وزيرمحترم كشور در صورت نداشتن اين ٢، شماره سريال شناسنامه شان را وارد مي كنند كه براي شناسايي و تشخيص هويت واقعي راي دهنده مي توان با اسكنر اثر انگشت آنها را اسكن كرد و از هويت واقعي آنها مطلع شد. پس از طي اين مرحله فرد به كانديداي مورد نظر راي مي دهد ولي بايد توجه داشت كه نتيجه بايد روي يك حافظه جانبي غيرقابل پاك شدن و ويرايش و غيرقابل تغيير ذخيره شود. داشتن كد يا شماره ملي باعث حذف يك رشته مشكلات در انتخابات مي شود. به عنوان مثال تقلب يا امكان راي دادن مجدد به شدت كاهش پيدا مي كند و اگر به صورت صحيح و با سيستمي مناسب برگزار شود، ميزان تقلب به صفر مي رسد.
با توجه به اين كه كارت ملي صادر شده است و هر فرد در جامعه داراي يك شماره مخصوص است، انجام انتخابات رايانه اي به راحتي امكان پذير است. در كشورهاي توسعه يافته نيز از شماره خاصي به نام شماره محرمانه اختصاصي كه در حقيقت يك كد ملي است، براي انتخابات الكترونيكي بهره گرفته مي شود. آقاي صادق زاده رئيس كميته مخابرات مجلس در اين مورد مي گويد: ايده برگزاري انتخابات به صورت الكترونيكي و رايانه اي بسيار مهم است ولي با توجه به اين كه داشتن كارت و كد ملي در اين زمينه الزامي است و در حال حاضر گفته مي شود ٢ ميليون نفر هنوز كد و كارت ملي خود را دريافت نكرده اند و همچنين آماده نبودن زيرساخت ها، امكان برگزاري انتخابات الكترونيكي به صورت گسترده در تمام كشور وجود ندارد .
در راي گيري سنتي علاوه بر صرف هزينه هاي بسيار زياد براي نظارت، چاپ كاغذ، ايجاد ايستگاه هاي راي گيري، مدت زمان شمارش آرا طولاني مي شود و امكان تقلب در راي گيري افزايش پيدا مي كند در حالي كه استفاده از كد ملي در انتخابات رايانه اي جلوي بسياري از خطاها، اشتباهات و تقلب هاي احتمالي را مي گيرد و علاوه بر تسريع در راي گيري، امكان مشاهده نتايج در هر لحظه از زمان راي گيري با مجوز قانون امكان پذير است.
چگونگي برگزاري انتخابات الكترونيكي در روستاها:
وزارت كشور برگزاري انتخابات الكترونيكي در روستاها را منتفي ميداند اما امكان برگزاري انتخابات در نقاط دوردست با رايانه امكان پذير است به نحوي كه نتايج با ارتباطات تلفني و مودم به مركز ديگري منتقل مي شود، چون تمام نتايج كد و دي كد مي شود در نتيجه دست بردن در داده ها در هنگام انتقال منتفي است.
آقاي صادق زاده رئيس كميته مخابرات مجلس در اين مورد مي گويد:اگر دولت دفاتر ICT روستايي را طبق برنامه ٥ ساله يعني هر سال ٢ هزار مورد راه اندازي مي كرد، در حال حاضر حدود ٦ هزار روستا داراي اين دفاتر و آماده براي برگزاري انتخابات رايانه اي بودند در حالي كه دولت تكليف خود را دراين زمينه درست انجام نداده است و فقط ٣ هزار روستا به اين دفاتر مجهز شده اند. بنابراين بهتر است در حال حاضر همان طور كه مقامات مسئول در وزارت كشور نيز معتقدند آميخته اي از روش سنتي و رايانه اي در انتخابات به اجرا گذاشته شود.
اين در حالي است كه سيستم رأي شماري در آمريكا و بسياري كشورهاي ديگر مرحله رأي شماري رايانه اي را پشت سرگذاشته و در مورد رأي گيري اينترنتي بحث مي كنند.
امنيت برگزاري انتخابات الكترونيكي :
نرم افزارهايي در وزارت كشور براي اين منظور تهيه شده است، ولي بهتر بود قبل از استفاده در يك انتخابات سراسري، آن را در يك انتخابات آزمايشي در يك مكان كوچك تر ، مورد آزمايش قرار مي گرفت تا مشكلات و مسائل موجود در سيستم نرم افزاري آشكار و رفع شود. امكان هك كردن اين نرم افزارها ضعيف است چون انتخابات مستقل از اينترنت و روي يك شبكه محلي برگزار مي شود، ضريب امنيت آن بالاست.
سابقه انتخابات الكترونيكي در دوره هاي قبلي:
در انتخابات مجلس ششم ايران قراربود مرحله اي از انتخابات (يعني شمارش آرا) به صورت مكانيزه انجام گيرد. در انتخابات مجلس ششم در تهران ۹۰۰نفر نامزد انتخابات شده بودند، در حالي كه در دوره قبل تعداد كانديدا ها 300 نفر بودند و بازخواني آرا به شيوه سنتي و دستي در اين حالت يك ماه طول مي كشد. ضمن آنكه امكان خطا در آن بسيار است. بنابراين وزارت كشور پيشنهاد كرد بازخواني آرا در تهران به صورت كامپيوتري انجام شودتا شمارش آرا حداكثر ۲۴ساعت زمان ببرد.ضمنا براي جلوگيري از عدم تقلب از آنجاييكه نظارت بردستگاههاي شمارش گر برعهده شوراي نگهبان بود از متخصصان كامپيوتر استفاده كردند. همچنين پيش بيني شده بود كه اسامي نهايي نامزدهاي انتخاباتي تهران يك هفته قبل از موعدمقرر در روزنامه ها اعلام شود تا مردم بتوانند در زمان مناسب افراد موردنظر را انتخاب و برروي فرم پيش نويس علامت بزنند تا در زمان راي گيري طبق همان فرم كارتهاي رسمي كامپيوتري را پركنند. سرانجام اين طرح به تصويب رسيد و برگه هاي انتخابات مطابق با همين شيوه به چاپ رسيد.
نامزدهاي انتخاباتي نيز در زمان تبليغات به كدهاي انتخاباتي خود اشاره مي كردند و باتوجه به اين طرح به رأي دهندگان توجه مي دادند كه زمان رأي دادن كدها را فراموش نكنند. برگه هاي رأي نيز همانند برگه هاي ثبت نام كنكور و برگه هاي تست زني بود. فرماندار وقت تهران دستگاههاي كارت خوان آرا را مشابه دستگاههاي سازمان سنجش اعلام كرد البته با اين تفاوت كه اين دستگاهها نياز به اپراتور نداشتند. وي باتوجه به تعداد دستگاهها و سرعت آنها اعلام كرد در هر ساعت مي توان ۵۰۰هزار كارت را خواند، در نهايت روشن شدن نحوه انتخابات بعدي را از جمله وظايف مجلس ششم دانست.
مجلس ششم در اين زمينه كاري انجام نداد تا اين كه دولت لايحه اي به مجلس ارائه داد. در همين رابطه جهرمي، عضو هيأت مركزي نظارت برانتخابات در خصوص لايحه دولت مبني براينكه هيچ بند و تبصره اي براي رايانه اي شدن انتخابات وجود ندارد، انتقاد كرد. (ابرار اقتصادي11/7/81 ) وي گفت: مسأله رايانه اي كردن انتخابات در شهرهاي بزرگ بويژه در تهران از مسائل بسيار مهم است و وزارت كشور و شوراي نگهبان بايد در انتخابات آينده، تهران بزرگ را به سمت رايانه اي شدن پيش ببرند و بتوانند مشكلات را حل كنند، در اين لايحه هيچ بند، ماده و تبصره اي در رابطه با رايانه اي شدن مسأله انتخابات مشاهده نمي شود.اميد است نمايندگان مجلس با پيشنهاداتي كه به كميسيون مي دهند و يا در صحن علني به بررسي مي پردازند، به اين مسائل توجه داشته باشند.»
بررسي هاي انجام گرفته در زمينه تجارب ساير كشور ها :
مركز پژوهشهاي مجلس شوراي اسلامي شيوههاي انتخابات الكترونيكي را با مروري بر تجربيات سهكشور استوني، اسپانيا و ايتاليا در اين زمينه مورد بررسي قرار داده است.
با مطالعه اين سند مشخص مي شود كه روند اجراي انتخابات در جهان پيشرفت دائمي داشته است و حكومتها سعي كردهاند تا از آخرين فناوريها در زمينه برگزاري انتخابات استفاده كنند كه البته هميشه به كارگيري آخرين فناوري نياز به فرهنگسازي و كاهش ريسك و افزايش اعتماد كاربران دارد و بررسي تجربه برخي كشورها نيز نشان ميدهد كه در هر مرحله، تغيير فناوري و پيشرفت برگزاري انتخابات با شيوه جديد در اندازهاي كوچك و به همراه روش موسوم و سنتي آن انجام ميگيرد تا خدشهاي به اعتماد رايدهندگان و صحت انتخابات وارد نشود كه در اين خصوص كشور اسپانيا - در مقايسه با بقيه پيشرفت قابل ملاحظه اي داشته و با برگزاري شيوههاي نوين در انتخابات محدود نسبت به كاربرد فناوريهاي نوين رويكرد هوشمندانهاي نشان داده است.
Usefull Links
http://www.iqna.ir/Sound/Fa/Nava.php
http://www.kurandaceliskiyoktur.com/
http://www.montazzer.blogfa.com/
http://www.dvlottery.state.gov
http://www.dw-world.de
http://www.mollah.blogspot.com/
http://www.nikahang.blogspot.com/
http://www.z8un.com/
http://www.jomhour.org/
http://www.shahrzadnews.org/
http://www.voanews.com/persian/
http://www.radiozamaneh.org/
http://www.penileart.com/
http://www.mag.gooya.com/index.php
http://www.roozonline.com
http://www.dw-world.de/dw/0,2142,2770,00.html
http://www.heidariam.blogfa.com/
http://www.gadval.ir/
http://www.generalkonsulatiran.de/student.php
http://www.asheghoone.com/?cat=15
http://www.iranculture.org/research/edupol/index.php
http://www.linuxfarsi.org/Paper.htm
http://www.anderson.ucla.edu/x1045.xml
http://www.balatarin.com/permlink/2007/10/10/1149211
http://www.iraniansinjapan.blogspot.com/2007/11/blog-post_05.html
http://www.montana.edu/
http://www.hyperionquartet.com/live/
http://www.eskenas.com
http://www.kurandaceliskiyoktur.com/
http://www.montazzer.blogfa.com/
http://www.dvlottery.state.gov
http://www.dw-world.de
http://www.mollah.blogspot.com/
http://www.nikahang.blogspot.com/
http://www.z8un.com/
http://www.jomhour.org/
http://www.shahrzadnews.org/
http://www.voanews.com/persian/
http://www.radiozamaneh.org/
http://www.penileart.com/
http://www.mag.gooya.com/index.php
http://www.roozonline.com
http://www.dw-world.de/dw/0,2142,2770,00.html
http://www.heidariam.blogfa.com/
http://www.gadval.ir/
http://www.generalkonsulatiran.de/student.php
http://www.asheghoone.com/?cat=15
http://www.iranculture.org/research/edupol/index.php
http://www.linuxfarsi.org/Paper.htm
http://www.anderson.ucla.edu/x1045.xml
http://www.balatarin.com/permlink/2007/10/10/1149211
http://www.iraniansinjapan.blogspot.com/2007/11/blog-post_05.html
http://www.montana.edu/
http://www.hyperionquartet.com/live/
http://www.eskenas.com
Microsoft Help Desk
مطالبي که مي خونيد مکالمات تلفني واقعي ضبط شده در مراکز خدمات مشاوره مايکروسافت در انگلستان هست
*
مرکز مشاوره : چه نوع کامپيوتري داريد؟مشتري : يک کامپيوتر سفيد...
*
مشتري : سلام، من «سلين» هستم. نمي تونم ديسکتم رو دربيارممرکز : سعي کردين دکمه رو فشار بدين؟مشتري : آره، ولي اون واقعاً گير کردهمرکز : اين خوب نيست، من يک يادداشت آماده مي کنم...مشتري : نه ... صبر کن ... من هنوز نذاشتمش تو درايو ... هنوز روي ميزمه .. ببخشيد ...
*
مرکز : روي آيکن My Computer در سمت چپ صفحه کليک کن.مشتري : سمت چپ شما يا سمت چپ من؟
*
مرکز : روز خوش، چه کمکي از من برمياد؟مشتري : سلام ... من نمي تونم پرينت کنم.مرکز : ميشه لطفاً روي Start کليک کنيد و ...مشتري : گوش کن رفيق؛ براي من اصطلاحات فني نيار! من بيل گيتس نيستم، لعنتي!
*
مشتري : سلام، عصرتون بخير، من مارتا هستم، نمي تونم پرينت بگيرم. هر دفعه سعي مي کنم ميگه : «نمي تونم پرينتر رو پيدا کنم» من حتي پرينتر رو بلند کردم و جلوي مانيتور گذاشتم ، اما کامپيوتر هنوز ميگه نمي تونه پيداش کنه...
*
مشتري : من توي پرينت گرفتن با رنگ قرمز مشکل دارم...مرکز : آيا شما پرينتر رنگي داريد؟مشتري : نه.
*
مرکز : الآن روي مانيتورتون چيه خانوم؟مشتري : يه خرس Teddy که دوست پسرم از سوپرمارکت برام خريده.
*
مرکز : و الآن F8 رو بزنين.مشتري : کار نمي کنه.مرکز : دقيقاً چه کار کردين؟مشتري : من کليد F رو 8 بار فشار دادم همونطور که بهم گفتيد، ولي هيچ اتفاقي نمي افته...
*
مشتري : کيبورد من ديگه کار نمي کنه.مرکز : مطمئنيد که به کامپيوترتون وصله؟مشتري : نه، من نمي تونم پشت کامپيوتر برم.مرکز : کيبوردتون رو برداريد و 10 قدم به عقب بريد.مشتري : باشه.مرکز : کيبورد با شما اومد؟مشتري : بلهمرکز : اين يعني کيبورد وصل نيست. کيبورد ديگه اي اونجا نيست؟مشتري : چرا، يکي ديگه اينجا هست. اوه ... اون يکي کار مي کنه!
مرکز : رمز عبور شما حرف کوچک a مثل apple، و حرف بزرگ V مثل Victor، و عدد 7 هست.مشتري : اون 7 هم با حروف بزرگه؟
*
يک مشتري نمي تونه به اينترنت وصل بشه...مرکز : شما مطمئنيد رمز درست رو به کار برديد؟مشتري : بله مطمئنم. من ديدم همکارم اين کار رو کرد.مرکز : ميشه به من بگيد رمز عبور چي بود؟مشتري : پنج تا ستاره.
*
مرکز : چه برنامه آنتي ويروسي استفاده مي کنيد؟مشتري : Netscapeمرکز : اون برنامه آنتي ويروس نيست.مشتري : اوه، ببخشيد... Internet Explorer
*
مشتري : من يک مشکل بزرگ دارم. يکي از دوستام يک Screensaver روي کامپيوترم گذاشته، ولي هربار که ماوس رو حرکت ميدم، غيب ميشه!
*
مرکز : مرکز خدمات شرکت مايکروسافت، مي تونم کمکتون کنم؟مشتري : عصرتون بخير! من بيش از 4 ساعت براي شما صبر کردم. ميشه لطفاً بگيد چقدر طول ميکشه قبل از اينکه بتونين کمکم کنيد؟مرکز : آآه..؟ ببخشيد، من متوجه مشکلتون نشدم؟مشتري : من داشتم توي Word کار مي کردم و دکمه Help رو کليک کردم بيش از 4 ساعت قبل. ميشه بگيد کي بالاخره کمکم مي کنيد؟
*
مرکز : چه کمکي از من برمياد؟مشتري : من دارم اولين ايميلم رو مي نويسم.مرکز : خوب، و چه مشکلي وجود داره؟مشتري : خوب، من حرف a رو دارم، اما چطوري دورش دايره بذارم؟
*
مرکز مشاوره : چه نوع کامپيوتري داريد؟مشتري : يک کامپيوتر سفيد...
*
مشتري : سلام، من «سلين» هستم. نمي تونم ديسکتم رو دربيارممرکز : سعي کردين دکمه رو فشار بدين؟مشتري : آره، ولي اون واقعاً گير کردهمرکز : اين خوب نيست، من يک يادداشت آماده مي کنم...مشتري : نه ... صبر کن ... من هنوز نذاشتمش تو درايو ... هنوز روي ميزمه .. ببخشيد ...
*
مرکز : روي آيکن My Computer در سمت چپ صفحه کليک کن.مشتري : سمت چپ شما يا سمت چپ من؟
*
مرکز : روز خوش، چه کمکي از من برمياد؟مشتري : سلام ... من نمي تونم پرينت کنم.مرکز : ميشه لطفاً روي Start کليک کنيد و ...مشتري : گوش کن رفيق؛ براي من اصطلاحات فني نيار! من بيل گيتس نيستم، لعنتي!
*
مشتري : سلام، عصرتون بخير، من مارتا هستم، نمي تونم پرينت بگيرم. هر دفعه سعي مي کنم ميگه : «نمي تونم پرينتر رو پيدا کنم» من حتي پرينتر رو بلند کردم و جلوي مانيتور گذاشتم ، اما کامپيوتر هنوز ميگه نمي تونه پيداش کنه...
*
مشتري : من توي پرينت گرفتن با رنگ قرمز مشکل دارم...مرکز : آيا شما پرينتر رنگي داريد؟مشتري : نه.
*
مرکز : الآن روي مانيتورتون چيه خانوم؟مشتري : يه خرس Teddy که دوست پسرم از سوپرمارکت برام خريده.
*
مرکز : و الآن F8 رو بزنين.مشتري : کار نمي کنه.مرکز : دقيقاً چه کار کردين؟مشتري : من کليد F رو 8 بار فشار دادم همونطور که بهم گفتيد، ولي هيچ اتفاقي نمي افته...
*
مشتري : کيبورد من ديگه کار نمي کنه.مرکز : مطمئنيد که به کامپيوترتون وصله؟مشتري : نه، من نمي تونم پشت کامپيوتر برم.مرکز : کيبوردتون رو برداريد و 10 قدم به عقب بريد.مشتري : باشه.مرکز : کيبورد با شما اومد؟مشتري : بلهمرکز : اين يعني کيبورد وصل نيست. کيبورد ديگه اي اونجا نيست؟مشتري : چرا، يکي ديگه اينجا هست. اوه ... اون يکي کار مي کنه!
مرکز : رمز عبور شما حرف کوچک a مثل apple، و حرف بزرگ V مثل Victor، و عدد 7 هست.مشتري : اون 7 هم با حروف بزرگه؟
*
يک مشتري نمي تونه به اينترنت وصل بشه...مرکز : شما مطمئنيد رمز درست رو به کار برديد؟مشتري : بله مطمئنم. من ديدم همکارم اين کار رو کرد.مرکز : ميشه به من بگيد رمز عبور چي بود؟مشتري : پنج تا ستاره.
*
مرکز : چه برنامه آنتي ويروسي استفاده مي کنيد؟مشتري : Netscapeمرکز : اون برنامه آنتي ويروس نيست.مشتري : اوه، ببخشيد... Internet Explorer
*
مشتري : من يک مشکل بزرگ دارم. يکي از دوستام يک Screensaver روي کامپيوترم گذاشته، ولي هربار که ماوس رو حرکت ميدم، غيب ميشه!
*
مرکز : مرکز خدمات شرکت مايکروسافت، مي تونم کمکتون کنم؟مشتري : عصرتون بخير! من بيش از 4 ساعت براي شما صبر کردم. ميشه لطفاً بگيد چقدر طول ميکشه قبل از اينکه بتونين کمکم کنيد؟مرکز : آآه..؟ ببخشيد، من متوجه مشکلتون نشدم؟مشتري : من داشتم توي Word کار مي کردم و دکمه Help رو کليک کردم بيش از 4 ساعت قبل. ميشه بگيد کي بالاخره کمکم مي کنيد؟
*
مرکز : چه کمکي از من برمياد؟مشتري : من دارم اولين ايميلم رو مي نويسم.مرکز : خوب، و چه مشکلي وجود داره؟مشتري : خوب، من حرف a رو دارم، اما چطوري دورش دايره بذارم؟
احكام سقط جنين
در قوانين و مقررات و همچنين در كتب و آثار صاحبنظران كيفري ، راجع به مفهوم و معني جرم سقط جنين يا سقط حمل و مجازات آن اتفاق نظر ديده نمي شود .
منشا اختلاف نظر بيشتر تفسير هدف و سياست كيفري قانونگذار در وضع آن دسته از مقررات كيفري است كه در جهت حمايت از تكامل دوران عادي حاملگي مادر تدوين شده است 1 . علاوه بر اين بين مفهوم لغوي و پزشكي و عرفي اين پديده تفاوتهائي موجود است كه موجت گسترش دهمنه اين اختلاف مي باشد .
در حقوق ايران تدوين كنندگان قانون مجازات عمومي سابق در بحث مربوط به " قتل و ضرب و جرح عمدي " مقررات حاكم بر اين پديده را در مواد 180 تا 184 بدون توجه به منابع فقهي و موازين اسلامي آن آورده اند و در تدوين آن تحت تاثير قانون جزاي فرانسه بوده و بدون اشاره به تعريف اين پديده ، از استعمال سقط ( جنين ) خودداري كرده و در همه جا اصطلاح " سقط حمل عمدي " را بكار برده اند . همچنين براي مراحل حيات جنيني مجازاتهاي متفاوت قائل نشده اند لكن در عمل ، ديوان عالي كشور ، بيشتر تحت تاثير منافع فقهي بوده و براساس موازين اسلامي آرا خود را صادر كرده است . 2
پس از پيروزي انقلاب اسلامي ، ضوابط قانوني حاكم ، بر سقط جنين حمل ، براساس موازين اسلامي مورد تجديد نظر قرار گرفت و در نتيجه تغييرات عمدهاي در ضوابط ايجاد گرديد .
تدوين كنندگان قانون مجازات اسلامي ، به پيروي از شيوه فقها و صاحبنظران اسلامي ،كه در كتب و آثار خود احكام مربوط به اين مسئله را در مبحث " ديات " مورد بحث قرار داده اند ، مقررات مربوط به اين امر را در مواد 194 الي 200 قانون ديات و نيز در مواد 90 و 91 قانون تعزيرات تنظيم كرده و برخلاف گذشته سقط جنين را از همان مراحل اوليه استقرار نطفه قابل مجازات دانسته اند .
نهايت آنكه در هر يك از مراحل دوران طبيعي بارداري ،تا قبل از حلول روح در جنين ، ميزان ديه را بطور متفاوت بيان كرده و براي پايان دوران حيات جنيني و زمان حلول روح در جنين كه مربوط به ماههاي آخر بارداري است در مورد كسي كه موجبات سقط جنين زن حامل را فراهم نمايد ، مجازات حبس از سه ماه تا شش ماه را پيش بيني كرده اند و اگر مرتكب جرم طبيب يا قابله باشد و عالما در اسقاط جنين مباشرت نمايد و يا اينكه زن حامل را به وسائل اسقاط جنين راهنمائي كند بر حسب مورد مجازات قصاص يا حبس از سه ماه تا شش سال را پيش بيني نموده اند . نظر به اهميت اين تغييرات ، مقاله حاضر بررسي مقدماتي و تبيين عناصر و شرائط اختصاصي و فني پديده سقط جنين را وجهه همت قرار مي دهد .
مبحث اول
تعريف سقط جنين يا سقط حمل و ضابطه تشخيص آن
1 -تعريف سقط جنين يا سقط حمل
گفتيم كه حقوق دانان كيفري راجع به تعريف اين پديده اتفاق نظر ندارند ، بعضي از مولفان خارجي مانند " گارو " سقط جنين را عبارت از اخراج عمدي و قبل از موعد حمل مي دانند و بر عكس " گارسون " يكي ديگر از حقوقدانان فرانسوي ، سقط جنين را به منقطع ساختن دوران طبيعي بارداري تعريف مي نمايد و دكتر پادپا با توجه به مواد قانون مجازات سابق ايران ، سقط جنين را جرم عمدي دانسته و در تعريف آن نوشته است : سقط جنين عبارت است از اخراج حمل قبل از موعد طبيعي زايمان به نحوي كه زنده يا قابل زيستن نباشد .3
بديهي است كه در حال حاضر هيچ يك از اين تعاريف به تنهائي نمي تواند بازگو كننده هدف و تعريف مورد نظر قانون گذار اسلامي باشد . اما قانون گذار كنوني نيز در مواد قانوني مربوط ،اين جرم را تعريف نكرده ، بلكه در هر مورد تنها به ذكر موضوع و مجازات آن اكتفا نموده است . در موادي از قانون ديات و نيز ماده 91 قانون تعزيرات ، حمايت از جنين مورد توجه قانون گذار قرار گرفته و در نتيجه سقط آن اعم از عمدي يا غير عمدي قابل مجازات دانسته شده است در ماده 90 قانون تعزيرات هم حمايت از دوران طبيعي بارداري مادر مورد نظر واقع شده و لفظ " سقط حمل " به كار رفته است .
از طرف ديگر فقها نيز در كتب و آثار خود اين جرم را تعريف نكرده اند . صاحب تكمله المنهاج در مساله 379( ج 2 ) تحت عنوان " ديه حمل " و همچنين علامه حلي در تبصره المتعلمين ( فصل 11 ) تحت عنوان " ديه جنين " و امام خميني نيز دز تحرير الوسيله ( ج 2 ) در مبحث ديات تحت عنوان لواحق ديات به مراحل مختلف حمل اشاره نموده و به ذكر مجازات آنها اكتفا كرده اند .
بدين ترتيب براي دستيابي به تعريفي كه مورد نظر قانون گذار باشد ، شايد بتوان با توجه به مفاهيم و معاني لغوي و پزشكي و عرفي جنين و حمل ، به نتيجه رسيد .
جنين ، در لغت به هر چيزي پوشيده و مستور و به معناي نطفه موجود در شكم آمده است و در اصطلاح فقهي نيز به همين معني استعمال شده است ، ( " جن في الرحم " : نطفه در زهدان مادر پوشيده است ) در اصطلاح پزشكي نيز سقط جنين به اخراج قبل از موعد جنين ، به نحوي كه قابل زيستن نباشد ، اطلاق مي گردد.
در اصطلاح حقوق كيفري نيز به همين معني به كار مي رود ، و مبدا حيات جنيني ، ابتداي استقرار نطفه و آبستني مادر و نهايت آن لحظه ماقبل ولادت طفل تلقي ميشود.
حمل : از نظر لغوي به بچه اي گفته ميشود كه در شكم مادر است و در اصطلاح نيز به همين معني به كار ميرود و به بچه اي گفته ميشود كه در رحم زن وجود پيدا ميكند . از نظر پزشكي نيز اصطلاح رحم به دوران بعد از 7 ماهگي تا قبل از تولد طفل گفته ميشود .
بنابراين اگر در اين مرحله از دوران تكامل ، حيات موجود قابل زيستني كه در رحم وجود دارد ، از بين برود ، اين عمل سقط حمل ناميده ميشود . با توجه به معاني جنين و حمل و مندرجات مواد قانوني اخيرا تصويب ، سقط جنين عبارت خواهد بود از : انجام هرگونه عمل مجرمانه عمدي يا غيرعمدي بر روي زن حامل ، مشروط بر اينكه موجب متوقف ماندن دوران تكامل و مراحل حيات جنيني شود و يا به سلب حيات از حملي كه قابل زيستن است منجر گردد .
بر اساس تعريف فوق ضابطه قانوني تشخيص سقط جنين و سقط حمل را تحت دو عنوان جداگانه : اسقاط حيات جنيني و اسقاط حيات قابل زيستن مورد بحث قرار مي دهيم .
2 - ضابطه قانوني حيات جنيني و حيات قابل زيستن
الف – دوران حيات جنيني مورد حمايت قانون گذار
قانون گذار در تدوين قانون ديات با توجه به آيات قرآن كريم به ويژه آيه 12 تا 15 سوره مومنين " و لقد خلقنا الانسان من سلاله من طين ثم جعلنا نطفه في قرار مكين ثم خلقنا النطفه علقه فخلقنا العلقه مضغه ، فخلقنا المضغه عظاما فكسونا العظام لحما ثم انشا ناه خلقا آخر فتبارك الله احسن الخالقين. "
و همچنين نظريات فقها ، حمايت قانوني حيات جنيني را از مراحل اوليه انعقاد نطفه مورد تاكيد قرار داده و در ماده 194 قانون ديات براي متوقف ساختن هر يك از مراحل حيات جنيني ديه معيني را به شرح زير پيش بيني نموده است :
- ديه اسقاط نطفه اي كه در رحم مستقر شده و به مدت 40 روز مستعد نشو و نما مي شود : 20 دينار است
- ديه اسقاط جنين در مرحله مضغه كه به صورت گوشت درآمده است: 60 دينار است
- ديه اسقاط جنين در مرحله علقه كه به صورت خون بسته درآمده است : 40 دينار است
- ديه اسقاط جنين در مرحله عظم كه به صورت استخوان در آمده است : 80 دينار است
- ديه اسقاط جنيني كه گوشت استخوان بندي او را فرا گرفته قبل از حلول روح : 100 دينار است 4
با اينكه قانون گذار در تدوين مواد مربوط بالصراحه مبدا حيات جنيني را كه از آن حمايت مي كند مشخص نكرده است ولي طبق ضوابط عرفي ، دوران حيات جنيني ، كه اولين دوره حاملگي است ، از تاريخ انعقاد نطفه شروع شده و مدت آن 4 ماه و نيم طول خواهد كشيد .
همچنين با استفاده از مواد 852 و 875 قانون مدني كه مبدا حيات را از تاريخ انعقاد نطفه قرار داده است، معلوم ميشود كه دوران حيات جنيني كه اسقاط آن مورد حما يت قانون گذار قرار گرفته است ،از تاريخ انعقاد نطفه در رحم شروع شده و تا زمان تكامل فيزيكي جنين و مرحله قبل از دميدن روح در آن به پايان ميرسد .
ب – دوران حيات قابل زيستن مورد حمايت قانون گذار
با توجه به حكم ماده 200 قانون ديات كه مقرر ميدارد :
سقط جنين قبل از پيدايش روح ، كفاره ندارد و كفاره و همچنين ديه كامل براي اسقاط جنين بعد از حلول روح و پيدايش حيات خواهد بود ، و همچنين تصريح قانونگذار در ماده 91 قانون تعزيرات مبني بر اينكه : " اگر زن حامله براي سقط جنين به طبيب و يا قابله مراجعه كند و طبيب هم عالما و عامدا مباشرت به اسقاط جنين بنمايد ، ديه جنين به عهده اوست و اگر روح در جنين دميده شده باشد بايد " قصاص " شود ..."
ميتوان نتيجه گرفت كه مبدا اسقاط حيات قابل زيستن مورد حمايت قانونگذار بعد از اتمام دوران حيات جنيني و از زمان حلول روح در جنيني تا زمان تولد طفل خواهد بود كه از نظر عرفي نيز اين مرحله در دومين دوره حاملگي يعني از 7 ماهگي تا روز تولد طفل طول خواهد كشيد .
مبحث دوم
اقسام سقط جنين و عناصر آن
با توجه به احكام قانوني مندرج در مواد 194 الي 200 قانون ديات و مواد 90 و 91 و 151 قانون تعزيرات و عموميت ضابطه كلي تشخيص جرائم عمد ، شبه عمد و خطاي محض مندرج در ماده 2 قانون ديات و همچنين تبصره ذيل ماده 8 همين قانون ميتوان اقسام سقط جنين را شامل سقط جنين عمدي ، سقط جنين شبه عمد و غير عمد و سقط جنين ناشي از خطاي محض دانست . در اين مبحث به طور اختصار عناصر تشكيل دهنده هريك از آنها را مورد بحث قرار مي دهيم .
1
عناصر سقط جنين عمدي
عناصر تشكيل دهنده سقط جنين عمدي عبارتند از :
الف – عنصر مادي
لازمه تحقق عنصر مادي سقط جنين ، انجام فعل مادي مثبت بر روي زن حامل است ، مانند اينكه مرتكب زن حامل را از جاي بلندي پرت كند و يا با مشت و لگد به شكم زن حامل بزند و يا اينكه با خوراندن ادويه و مشروبات و متكولات و يا وسائل شيميائي و امثال آن زن حامل را وادار يا دلالت بر سقط جنين نمايد و يا اينكه با انجام اعمال پزشكي مانند كورتاژ به اين مقصود نائل آيد .
با توجه به حكم ماده 90 قانون تعزيرات مبني بر اينكه : " هر كس زن حامله را دلالت به استعمال ادويه يا وسائل ديگري كه موجب سقط ميگردد بنمايد به 3 الي 6 ماه حبس محكوم خواهد شد . " و همچنين قسمت اخير ماده 91 نيز كه مقرر ميدارد : ...
و اگر او را به وسائل اسقاط جنين راهنمائي كند به 6 ماه تا 3 سال حبس محكوم ميشود " ، ملاحظه ميشود كه قانونگذار اسلامي در تحقق عنصر مادي جرم سقط جنين ، نوعي معاونت را – كه بوسيله دادن ادويه و يا راهنمائي براي استفاده از وسائل به منظور سقط جنين انجام مييابد كافي دانسته است .
در نتيجه قانونگذار در مواد 90 و 91 قانون تعزيرات براي تحقق عنصر مادي جرم انجام هر نوع عمل مثبت مادي را بر روي زن حامل ، خواه بصورت مباشرت و خواه از طريق راهنمائي و معاونت ، پيش بيني كرده است ، بدون اينكه براي زن حامل ، كه ممكن است در انجام فعل سقط جنين مباشرت و يا معاونت نمايد مسئوليت و مجازاتي در نظر گرفته باشد .
يادآوري اين نكته بجاست كه در قانون مجازات عمومي سابق براي زن حاملي كه عالما و عامدا راضي به خوردن ادويه يا ماكولات يا مشروبات يا استعمال وسائل مذكور ميشد يا در استعمال آنها تمكين مينمود ، مجازات يك تا سه سال حبس پيش بيني شده بود و اگر اقدام زن در نتيجه امر شوهرش بود ، زن از مجازات و شوهر به مجازات مذكور محكوم ميشد .
ب – سو نيت يا قصد مجرمانه مرتكب ( عنصر رواني )
براي تحقق سقط جنين عمدي مرتكب بايد با علم به حامل بودن زن و همچنين به قصد حصول سقط جنين برروي زن حامل ، اقدام مثبتي انجام دهد . بنابراين اگر مرتكب نسبت به حامل بودن زن جاهل باشد و يا اينكه بدون قصد حصول سقط جنين ، زن حامل را مصدوم نمايد ، مورد به عنوان سقط جنين عمدي قابل مجازات نخواهد بود و اين قبيل موارد ممكن است به عنوان سقط جنين غير عمدي مورد توجه قرار گيرد .
2
سقط جنين شبه عمد و خطاي محض و غير عمدي
با توجه به منابع قانوني مدون مجازات اسلامي يعني مواد 194 تا 200 قانون ديات و ماده 151 قانون تعزيرات سقط جنين ممكن است به صورت شبه عمد و خطاي محض و يا غيرعمدي نيز تحقق پيدا كند .
الف – سقط جنين غيرعمدي و خطاي محض
قانون ديات در مواد 194 تا 200 قانون ديات بدون اينكه به عمدي بودن يا شبه عمد يا خطائي بودن سقط جنين اشاره كند ، تنها به تعيين ديه متفاوت ، در مراحل تشكيل و تكامل چنين اكتفا نموده است در مقررات سابق قانون مجازات عمومي تنها جرم سقط جنين عمدي وجود دارد و درباره انواع ديگر سقط جنين يعني شبه عمد و خطاي محض در مواد 18 الي 184 آن قانون حكمي ديده نمي شود.
به هر حال مقررات مندرج در مواد 194 الي 200 قانون ديات اسلامي كه جانشين مقررا سابق است شامل انواع سقط جنين عمدي و غير عمدي و خطاي محض در مراحل حيات جنيني ميشود و از اين جهت فرقي ميان جرم اسقاط جنين عمدي و غير عمدي و خطائي در مراحل حيات جنيني وجود ندارد . اين برداشت و نتيجه گيري قانوني مطابق با نظريه فقها است .6
ب _ سقط جنين غيرعمدي و عناصر آن
با توجه به مندرجات ماده 151 قانون تعزيرات عناصر سقط جنين ناشي از تخلفات رانندگي عبارتند از :
01 وضع حمل قبل از موعد طبيعي زايمان
اولين شرط تحقق اسقاط جنين غيرعمدي آن است كه جنين يا حمل بر اثر صدمه وارده ناشي از تخلفات رانندگي تلف شود و يا قابل زيستن نباشد .
مطابق ماده151 قانون تعزيرات مجازات مرتكب سقط جنين غيرعمدي ، حبس از 3 ماه الي 1 سال است و نيز در صورت مطالبه ديه از ناحيه مصدوم ، مرتكب از طرف دادگاه به پرداخت ديه سقط جنين محكوم خواهد شد .
02 وقوع خطا از ناحيه مرتكب
ضابطه اساسي تشخيص جرائم غيرعمدي وجود اثبات خطاي جزائي مرتكب جرم است . خطاي جزائي نيز عبارت است از ارتكاب عملي كه در انجام آن احتمال ايراد صدمه و زيان ديگري وجود دارد ، و اين عمل ممكن است يك عمل مثبت مانند بياحتياطي راننده و يا عملي مانند بي مبالاتي مرتكب باشد . لكن وقوع خطا به تنهائي موجب مسئوليت مرتكب جرم غيرعمدي و تحميل مجازات بر وي نمي باشد. زيرا براي آنكه مرتكب از نظر جزائي مسئول دانسته شود ، لازم است بين خطاي مرتكب و صدمه وارده يعني سقط جنين رابطه سببيت وجود داشته باشد .
ج – تكمله : برخي از مسائل مربوط به سقط جنين
1- هرگاه در اثر ضعف و يا اشكالات موجود در رحم و يا در اثر بيماري و يا نقصي كه در خود جنين وجود دارد و يا در اثر قوه قهريه نظير صداي هواپيما يا رعد و برق و عوامل مشابه ديگر جنين سقط شود ، آيا مي توان كسي را مسئول دانست ؟
پاسخ به اين سوال منفي است . چه اساسا اين موارد را نمي توان به كسي منسوب نمود تا بتوان او را مسئول دانست.
2- ممكن است جنين قبل از سقط مرده باشد و طبيب جنين مرده را از رحم بيرون آورد ، در اينصورت نيز آيا كسي مسئول خواهد بود يا خير ؟
پاسخ در اين مورد نيز منفي است . چه احترام جنين و مجازات سقط جنين از جهت آن است كه جنين موجودي زنده است و الا خروج جنين مرده نه تنها جرم نيست بلكه اگر از رحم مادر خارج نشود و در اثر آن مادر فوت شود كسانيكه در سلامت او موثر و مسئول مي باشند مسئول مرگ او مي باشند ، لكن اگر جنين به نحوي از انحا قبل از مرگ به كيفيتي در رحم زن از بين رفته باشد ، كسي كه باعث مرگ او شده است برابر ضوابط فوق مسئول خواهد بود .
3- اگر جنين در اثر تلقيح مصنوعي و يا به صورت و طي به حرام ( و طي در حال حيض ) يا به شبه يا به زنا تشكيل شده باشد و كسي او را سقط كند آيا مرتكب مسئول خواهد بود يا خير ؟
پاسخ به اين مورد مثبت است ،چه اين قبيل موارد نيز شامل عمويات حرمت و احترام جنين است و دليل خاصي كه به موجب آن ، اين قبيل امور را بتوان موجب سقط جنين دانست وجود ندارد لذا احكام جنين مشروع در اين قبيل موارد نيز مصداق خواهد داشت .
4- مقررات راجع به نقص عضو و ساير جراحات وارده بر جنين ، طبق ماده 198 به نسبت ديه همان جنين است . في المثل اگر يك دست جنين قطع شود و يا خراشي به سر و صورت آن وارد شود ، چون ديه هر دست نصف ديه كامل مي باشد و ديه دو دست در مرد ديه كامل است و ديه كامل در جنين 100 دينار مي باشد . پس ديه يك دست در مورد جنين 50 دينار خواهد بود .
در مورد خراش به سر و صورت جنين ، چون ديه خراش پوست بدن بدون آنكه خون جاري شود ( حارصه ) مطابق ماده 186 قانون ديات " يك شتر " مي باشد و يك شتر برابر ماده 3 قانون مزبور برابر 10 دينار مي باشد پس ديه خراش در اين مورديك دينار دينار يعني يك دهم ديه خراش (در غير مورد جنين مي باشد .
5- اگر كسي مرتكب سقط جنين و مرگ مادر اوشود آيا پرداخت يك ديه كافيست يا بايد به تعداد هر نفر يك ديه بپردازد ؟
با توجه به مواد 195 و 197 قانون ديات مرتكب مسئول پرداخت ديه به تمام آنها خواهد بود .
6- اگر خود زن جنين را سقط كند آيا او هم بايد ديه بپردازد ؟
طبق ماده 196 قانون ديات هرگاه زني جنين خود را سقط كند بايد ديه آن را در هر مرحله اي كه باشد بپردازد و خود وي از آن ديه سهمي نمي برد .
پاورقی :
1-1956.101
2-در اين باره رجوع شود : به راي شماره 9780 مورخه 30/9/1316 شعبه دوم و همچنين راي شماره 62 مورخه 19/9/1319شعبه پنجم ديوان عالي كشور . كه با توجه بهسوابق فقهي و موازين اسلامي صادر شده است .
3- دكتر ابراهيم پاد – حقوق كيفري اختصاصي ، جلد اول ،صفحات 68 و 70 چاپ سوم ، سال 1352
4- هر دينار يك مثقال طلا به وزن 18 نخود مي باشد .
5- ماده 852 قانون مدني :"شرط وراثت زنده بودن در حين فوت مورث است و اگر حملي باشد در صورتي ارث ميبرد كه نطفه او حينالموت منعقد بوده و زنده هم متولد شود اگر چه فورا پس از تولد بميرد ."
6- دراين باره رجوع شود ، به جلد دوم تحريرالوسيله امام خميني ، صفحه 597
منابع :
1. فلسفه طب و اخلاق پزشكي
· نويسنده: احمد رضا - همتي مقدم
· منبع: هفته نامه - خردنامه همشهري - 1383 - شماره 23، تیر
· http://bashgah.net/pages-3352.html
2. سخنرانی بابک احمدی درباره اخلاق پزشکی در ایران
· http://www.pezeshk.us/?p=2929
· تنظيم متن خلاصه شده: سينا سعدی
بررسي احكام سقط جنين يا سقط حمل
· نويسنده: محمد صالح وليدي
· http://www.akhlagh.org/index.php?option=com_content&task=view&id=43&Itemid=114
منشا اختلاف نظر بيشتر تفسير هدف و سياست كيفري قانونگذار در وضع آن دسته از مقررات كيفري است كه در جهت حمايت از تكامل دوران عادي حاملگي مادر تدوين شده است 1 . علاوه بر اين بين مفهوم لغوي و پزشكي و عرفي اين پديده تفاوتهائي موجود است كه موجت گسترش دهمنه اين اختلاف مي باشد .
در حقوق ايران تدوين كنندگان قانون مجازات عمومي سابق در بحث مربوط به " قتل و ضرب و جرح عمدي " مقررات حاكم بر اين پديده را در مواد 180 تا 184 بدون توجه به منابع فقهي و موازين اسلامي آن آورده اند و در تدوين آن تحت تاثير قانون جزاي فرانسه بوده و بدون اشاره به تعريف اين پديده ، از استعمال سقط ( جنين ) خودداري كرده و در همه جا اصطلاح " سقط حمل عمدي " را بكار برده اند . همچنين براي مراحل حيات جنيني مجازاتهاي متفاوت قائل نشده اند لكن در عمل ، ديوان عالي كشور ، بيشتر تحت تاثير منافع فقهي بوده و براساس موازين اسلامي آرا خود را صادر كرده است . 2
پس از پيروزي انقلاب اسلامي ، ضوابط قانوني حاكم ، بر سقط جنين حمل ، براساس موازين اسلامي مورد تجديد نظر قرار گرفت و در نتيجه تغييرات عمدهاي در ضوابط ايجاد گرديد .
تدوين كنندگان قانون مجازات اسلامي ، به پيروي از شيوه فقها و صاحبنظران اسلامي ،كه در كتب و آثار خود احكام مربوط به اين مسئله را در مبحث " ديات " مورد بحث قرار داده اند ، مقررات مربوط به اين امر را در مواد 194 الي 200 قانون ديات و نيز در مواد 90 و 91 قانون تعزيرات تنظيم كرده و برخلاف گذشته سقط جنين را از همان مراحل اوليه استقرار نطفه قابل مجازات دانسته اند .
نهايت آنكه در هر يك از مراحل دوران طبيعي بارداري ،تا قبل از حلول روح در جنين ، ميزان ديه را بطور متفاوت بيان كرده و براي پايان دوران حيات جنيني و زمان حلول روح در جنين كه مربوط به ماههاي آخر بارداري است در مورد كسي كه موجبات سقط جنين زن حامل را فراهم نمايد ، مجازات حبس از سه ماه تا شش ماه را پيش بيني كرده اند و اگر مرتكب جرم طبيب يا قابله باشد و عالما در اسقاط جنين مباشرت نمايد و يا اينكه زن حامل را به وسائل اسقاط جنين راهنمائي كند بر حسب مورد مجازات قصاص يا حبس از سه ماه تا شش سال را پيش بيني نموده اند . نظر به اهميت اين تغييرات ، مقاله حاضر بررسي مقدماتي و تبيين عناصر و شرائط اختصاصي و فني پديده سقط جنين را وجهه همت قرار مي دهد .
مبحث اول
تعريف سقط جنين يا سقط حمل و ضابطه تشخيص آن
1 -تعريف سقط جنين يا سقط حمل
گفتيم كه حقوق دانان كيفري راجع به تعريف اين پديده اتفاق نظر ندارند ، بعضي از مولفان خارجي مانند " گارو " سقط جنين را عبارت از اخراج عمدي و قبل از موعد حمل مي دانند و بر عكس " گارسون " يكي ديگر از حقوقدانان فرانسوي ، سقط جنين را به منقطع ساختن دوران طبيعي بارداري تعريف مي نمايد و دكتر پادپا با توجه به مواد قانون مجازات سابق ايران ، سقط جنين را جرم عمدي دانسته و در تعريف آن نوشته است : سقط جنين عبارت است از اخراج حمل قبل از موعد طبيعي زايمان به نحوي كه زنده يا قابل زيستن نباشد .3
بديهي است كه در حال حاضر هيچ يك از اين تعاريف به تنهائي نمي تواند بازگو كننده هدف و تعريف مورد نظر قانون گذار اسلامي باشد . اما قانون گذار كنوني نيز در مواد قانوني مربوط ،اين جرم را تعريف نكرده ، بلكه در هر مورد تنها به ذكر موضوع و مجازات آن اكتفا نموده است . در موادي از قانون ديات و نيز ماده 91 قانون تعزيرات ، حمايت از جنين مورد توجه قانون گذار قرار گرفته و در نتيجه سقط آن اعم از عمدي يا غير عمدي قابل مجازات دانسته شده است در ماده 90 قانون تعزيرات هم حمايت از دوران طبيعي بارداري مادر مورد نظر واقع شده و لفظ " سقط حمل " به كار رفته است .
از طرف ديگر فقها نيز در كتب و آثار خود اين جرم را تعريف نكرده اند . صاحب تكمله المنهاج در مساله 379( ج 2 ) تحت عنوان " ديه حمل " و همچنين علامه حلي در تبصره المتعلمين ( فصل 11 ) تحت عنوان " ديه جنين " و امام خميني نيز دز تحرير الوسيله ( ج 2 ) در مبحث ديات تحت عنوان لواحق ديات به مراحل مختلف حمل اشاره نموده و به ذكر مجازات آنها اكتفا كرده اند .
بدين ترتيب براي دستيابي به تعريفي كه مورد نظر قانون گذار باشد ، شايد بتوان با توجه به مفاهيم و معاني لغوي و پزشكي و عرفي جنين و حمل ، به نتيجه رسيد .
جنين ، در لغت به هر چيزي پوشيده و مستور و به معناي نطفه موجود در شكم آمده است و در اصطلاح فقهي نيز به همين معني استعمال شده است ، ( " جن في الرحم " : نطفه در زهدان مادر پوشيده است ) در اصطلاح پزشكي نيز سقط جنين به اخراج قبل از موعد جنين ، به نحوي كه قابل زيستن نباشد ، اطلاق مي گردد.
در اصطلاح حقوق كيفري نيز به همين معني به كار مي رود ، و مبدا حيات جنيني ، ابتداي استقرار نطفه و آبستني مادر و نهايت آن لحظه ماقبل ولادت طفل تلقي ميشود.
حمل : از نظر لغوي به بچه اي گفته ميشود كه در شكم مادر است و در اصطلاح نيز به همين معني به كار ميرود و به بچه اي گفته ميشود كه در رحم زن وجود پيدا ميكند . از نظر پزشكي نيز اصطلاح رحم به دوران بعد از 7 ماهگي تا قبل از تولد طفل گفته ميشود .
بنابراين اگر در اين مرحله از دوران تكامل ، حيات موجود قابل زيستني كه در رحم وجود دارد ، از بين برود ، اين عمل سقط حمل ناميده ميشود . با توجه به معاني جنين و حمل و مندرجات مواد قانوني اخيرا تصويب ، سقط جنين عبارت خواهد بود از : انجام هرگونه عمل مجرمانه عمدي يا غيرعمدي بر روي زن حامل ، مشروط بر اينكه موجب متوقف ماندن دوران تكامل و مراحل حيات جنيني شود و يا به سلب حيات از حملي كه قابل زيستن است منجر گردد .
بر اساس تعريف فوق ضابطه قانوني تشخيص سقط جنين و سقط حمل را تحت دو عنوان جداگانه : اسقاط حيات جنيني و اسقاط حيات قابل زيستن مورد بحث قرار مي دهيم .
2 - ضابطه قانوني حيات جنيني و حيات قابل زيستن
الف – دوران حيات جنيني مورد حمايت قانون گذار
قانون گذار در تدوين قانون ديات با توجه به آيات قرآن كريم به ويژه آيه 12 تا 15 سوره مومنين " و لقد خلقنا الانسان من سلاله من طين ثم جعلنا نطفه في قرار مكين ثم خلقنا النطفه علقه فخلقنا العلقه مضغه ، فخلقنا المضغه عظاما فكسونا العظام لحما ثم انشا ناه خلقا آخر فتبارك الله احسن الخالقين. "
و همچنين نظريات فقها ، حمايت قانوني حيات جنيني را از مراحل اوليه انعقاد نطفه مورد تاكيد قرار داده و در ماده 194 قانون ديات براي متوقف ساختن هر يك از مراحل حيات جنيني ديه معيني را به شرح زير پيش بيني نموده است :
- ديه اسقاط نطفه اي كه در رحم مستقر شده و به مدت 40 روز مستعد نشو و نما مي شود : 20 دينار است
- ديه اسقاط جنين در مرحله مضغه كه به صورت گوشت درآمده است: 60 دينار است
- ديه اسقاط جنين در مرحله علقه كه به صورت خون بسته درآمده است : 40 دينار است
- ديه اسقاط جنين در مرحله عظم كه به صورت استخوان در آمده است : 80 دينار است
- ديه اسقاط جنيني كه گوشت استخوان بندي او را فرا گرفته قبل از حلول روح : 100 دينار است 4
با اينكه قانون گذار در تدوين مواد مربوط بالصراحه مبدا حيات جنيني را كه از آن حمايت مي كند مشخص نكرده است ولي طبق ضوابط عرفي ، دوران حيات جنيني ، كه اولين دوره حاملگي است ، از تاريخ انعقاد نطفه شروع شده و مدت آن 4 ماه و نيم طول خواهد كشيد .
همچنين با استفاده از مواد 852 و 875 قانون مدني كه مبدا حيات را از تاريخ انعقاد نطفه قرار داده است، معلوم ميشود كه دوران حيات جنيني كه اسقاط آن مورد حما يت قانون گذار قرار گرفته است ،از تاريخ انعقاد نطفه در رحم شروع شده و تا زمان تكامل فيزيكي جنين و مرحله قبل از دميدن روح در آن به پايان ميرسد .
ب – دوران حيات قابل زيستن مورد حمايت قانون گذار
با توجه به حكم ماده 200 قانون ديات كه مقرر ميدارد :
سقط جنين قبل از پيدايش روح ، كفاره ندارد و كفاره و همچنين ديه كامل براي اسقاط جنين بعد از حلول روح و پيدايش حيات خواهد بود ، و همچنين تصريح قانونگذار در ماده 91 قانون تعزيرات مبني بر اينكه : " اگر زن حامله براي سقط جنين به طبيب و يا قابله مراجعه كند و طبيب هم عالما و عامدا مباشرت به اسقاط جنين بنمايد ، ديه جنين به عهده اوست و اگر روح در جنين دميده شده باشد بايد " قصاص " شود ..."
ميتوان نتيجه گرفت كه مبدا اسقاط حيات قابل زيستن مورد حمايت قانونگذار بعد از اتمام دوران حيات جنيني و از زمان حلول روح در جنيني تا زمان تولد طفل خواهد بود كه از نظر عرفي نيز اين مرحله در دومين دوره حاملگي يعني از 7 ماهگي تا روز تولد طفل طول خواهد كشيد .
مبحث دوم
اقسام سقط جنين و عناصر آن
با توجه به احكام قانوني مندرج در مواد 194 الي 200 قانون ديات و مواد 90 و 91 و 151 قانون تعزيرات و عموميت ضابطه كلي تشخيص جرائم عمد ، شبه عمد و خطاي محض مندرج در ماده 2 قانون ديات و همچنين تبصره ذيل ماده 8 همين قانون ميتوان اقسام سقط جنين را شامل سقط جنين عمدي ، سقط جنين شبه عمد و غير عمد و سقط جنين ناشي از خطاي محض دانست . در اين مبحث به طور اختصار عناصر تشكيل دهنده هريك از آنها را مورد بحث قرار مي دهيم .
1
عناصر سقط جنين عمدي
عناصر تشكيل دهنده سقط جنين عمدي عبارتند از :
الف – عنصر مادي
لازمه تحقق عنصر مادي سقط جنين ، انجام فعل مادي مثبت بر روي زن حامل است ، مانند اينكه مرتكب زن حامل را از جاي بلندي پرت كند و يا با مشت و لگد به شكم زن حامل بزند و يا اينكه با خوراندن ادويه و مشروبات و متكولات و يا وسائل شيميائي و امثال آن زن حامل را وادار يا دلالت بر سقط جنين نمايد و يا اينكه با انجام اعمال پزشكي مانند كورتاژ به اين مقصود نائل آيد .
با توجه به حكم ماده 90 قانون تعزيرات مبني بر اينكه : " هر كس زن حامله را دلالت به استعمال ادويه يا وسائل ديگري كه موجب سقط ميگردد بنمايد به 3 الي 6 ماه حبس محكوم خواهد شد . " و همچنين قسمت اخير ماده 91 نيز كه مقرر ميدارد : ...
و اگر او را به وسائل اسقاط جنين راهنمائي كند به 6 ماه تا 3 سال حبس محكوم ميشود " ، ملاحظه ميشود كه قانونگذار اسلامي در تحقق عنصر مادي جرم سقط جنين ، نوعي معاونت را – كه بوسيله دادن ادويه و يا راهنمائي براي استفاده از وسائل به منظور سقط جنين انجام مييابد كافي دانسته است .
در نتيجه قانونگذار در مواد 90 و 91 قانون تعزيرات براي تحقق عنصر مادي جرم انجام هر نوع عمل مثبت مادي را بر روي زن حامل ، خواه بصورت مباشرت و خواه از طريق راهنمائي و معاونت ، پيش بيني كرده است ، بدون اينكه براي زن حامل ، كه ممكن است در انجام فعل سقط جنين مباشرت و يا معاونت نمايد مسئوليت و مجازاتي در نظر گرفته باشد .
يادآوري اين نكته بجاست كه در قانون مجازات عمومي سابق براي زن حاملي كه عالما و عامدا راضي به خوردن ادويه يا ماكولات يا مشروبات يا استعمال وسائل مذكور ميشد يا در استعمال آنها تمكين مينمود ، مجازات يك تا سه سال حبس پيش بيني شده بود و اگر اقدام زن در نتيجه امر شوهرش بود ، زن از مجازات و شوهر به مجازات مذكور محكوم ميشد .
ب – سو نيت يا قصد مجرمانه مرتكب ( عنصر رواني )
براي تحقق سقط جنين عمدي مرتكب بايد با علم به حامل بودن زن و همچنين به قصد حصول سقط جنين برروي زن حامل ، اقدام مثبتي انجام دهد . بنابراين اگر مرتكب نسبت به حامل بودن زن جاهل باشد و يا اينكه بدون قصد حصول سقط جنين ، زن حامل را مصدوم نمايد ، مورد به عنوان سقط جنين عمدي قابل مجازات نخواهد بود و اين قبيل موارد ممكن است به عنوان سقط جنين غير عمدي مورد توجه قرار گيرد .
2
سقط جنين شبه عمد و خطاي محض و غير عمدي
با توجه به منابع قانوني مدون مجازات اسلامي يعني مواد 194 تا 200 قانون ديات و ماده 151 قانون تعزيرات سقط جنين ممكن است به صورت شبه عمد و خطاي محض و يا غيرعمدي نيز تحقق پيدا كند .
الف – سقط جنين غيرعمدي و خطاي محض
قانون ديات در مواد 194 تا 200 قانون ديات بدون اينكه به عمدي بودن يا شبه عمد يا خطائي بودن سقط جنين اشاره كند ، تنها به تعيين ديه متفاوت ، در مراحل تشكيل و تكامل چنين اكتفا نموده است در مقررات سابق قانون مجازات عمومي تنها جرم سقط جنين عمدي وجود دارد و درباره انواع ديگر سقط جنين يعني شبه عمد و خطاي محض در مواد 18 الي 184 آن قانون حكمي ديده نمي شود.
به هر حال مقررات مندرج در مواد 194 الي 200 قانون ديات اسلامي كه جانشين مقررا سابق است شامل انواع سقط جنين عمدي و غير عمدي و خطاي محض در مراحل حيات جنيني ميشود و از اين جهت فرقي ميان جرم اسقاط جنين عمدي و غير عمدي و خطائي در مراحل حيات جنيني وجود ندارد . اين برداشت و نتيجه گيري قانوني مطابق با نظريه فقها است .6
ب _ سقط جنين غيرعمدي و عناصر آن
با توجه به مندرجات ماده 151 قانون تعزيرات عناصر سقط جنين ناشي از تخلفات رانندگي عبارتند از :
01 وضع حمل قبل از موعد طبيعي زايمان
اولين شرط تحقق اسقاط جنين غيرعمدي آن است كه جنين يا حمل بر اثر صدمه وارده ناشي از تخلفات رانندگي تلف شود و يا قابل زيستن نباشد .
مطابق ماده151 قانون تعزيرات مجازات مرتكب سقط جنين غيرعمدي ، حبس از 3 ماه الي 1 سال است و نيز در صورت مطالبه ديه از ناحيه مصدوم ، مرتكب از طرف دادگاه به پرداخت ديه سقط جنين محكوم خواهد شد .
02 وقوع خطا از ناحيه مرتكب
ضابطه اساسي تشخيص جرائم غيرعمدي وجود اثبات خطاي جزائي مرتكب جرم است . خطاي جزائي نيز عبارت است از ارتكاب عملي كه در انجام آن احتمال ايراد صدمه و زيان ديگري وجود دارد ، و اين عمل ممكن است يك عمل مثبت مانند بياحتياطي راننده و يا عملي مانند بي مبالاتي مرتكب باشد . لكن وقوع خطا به تنهائي موجب مسئوليت مرتكب جرم غيرعمدي و تحميل مجازات بر وي نمي باشد. زيرا براي آنكه مرتكب از نظر جزائي مسئول دانسته شود ، لازم است بين خطاي مرتكب و صدمه وارده يعني سقط جنين رابطه سببيت وجود داشته باشد .
ج – تكمله : برخي از مسائل مربوط به سقط جنين
1- هرگاه در اثر ضعف و يا اشكالات موجود در رحم و يا در اثر بيماري و يا نقصي كه در خود جنين وجود دارد و يا در اثر قوه قهريه نظير صداي هواپيما يا رعد و برق و عوامل مشابه ديگر جنين سقط شود ، آيا مي توان كسي را مسئول دانست ؟
پاسخ به اين سوال منفي است . چه اساسا اين موارد را نمي توان به كسي منسوب نمود تا بتوان او را مسئول دانست.
2- ممكن است جنين قبل از سقط مرده باشد و طبيب جنين مرده را از رحم بيرون آورد ، در اينصورت نيز آيا كسي مسئول خواهد بود يا خير ؟
پاسخ در اين مورد نيز منفي است . چه احترام جنين و مجازات سقط جنين از جهت آن است كه جنين موجودي زنده است و الا خروج جنين مرده نه تنها جرم نيست بلكه اگر از رحم مادر خارج نشود و در اثر آن مادر فوت شود كسانيكه در سلامت او موثر و مسئول مي باشند مسئول مرگ او مي باشند ، لكن اگر جنين به نحوي از انحا قبل از مرگ به كيفيتي در رحم زن از بين رفته باشد ، كسي كه باعث مرگ او شده است برابر ضوابط فوق مسئول خواهد بود .
3- اگر جنين در اثر تلقيح مصنوعي و يا به صورت و طي به حرام ( و طي در حال حيض ) يا به شبه يا به زنا تشكيل شده باشد و كسي او را سقط كند آيا مرتكب مسئول خواهد بود يا خير ؟
پاسخ به اين مورد مثبت است ،چه اين قبيل موارد نيز شامل عمويات حرمت و احترام جنين است و دليل خاصي كه به موجب آن ، اين قبيل امور را بتوان موجب سقط جنين دانست وجود ندارد لذا احكام جنين مشروع در اين قبيل موارد نيز مصداق خواهد داشت .
4- مقررات راجع به نقص عضو و ساير جراحات وارده بر جنين ، طبق ماده 198 به نسبت ديه همان جنين است . في المثل اگر يك دست جنين قطع شود و يا خراشي به سر و صورت آن وارد شود ، چون ديه هر دست نصف ديه كامل مي باشد و ديه دو دست در مرد ديه كامل است و ديه كامل در جنين 100 دينار مي باشد . پس ديه يك دست در مورد جنين 50 دينار خواهد بود .
در مورد خراش به سر و صورت جنين ، چون ديه خراش پوست بدن بدون آنكه خون جاري شود ( حارصه ) مطابق ماده 186 قانون ديات " يك شتر " مي باشد و يك شتر برابر ماده 3 قانون مزبور برابر 10 دينار مي باشد پس ديه خراش در اين مورديك دينار دينار يعني يك دهم ديه خراش (در غير مورد جنين مي باشد .
5- اگر كسي مرتكب سقط جنين و مرگ مادر اوشود آيا پرداخت يك ديه كافيست يا بايد به تعداد هر نفر يك ديه بپردازد ؟
با توجه به مواد 195 و 197 قانون ديات مرتكب مسئول پرداخت ديه به تمام آنها خواهد بود .
6- اگر خود زن جنين را سقط كند آيا او هم بايد ديه بپردازد ؟
طبق ماده 196 قانون ديات هرگاه زني جنين خود را سقط كند بايد ديه آن را در هر مرحله اي كه باشد بپردازد و خود وي از آن ديه سهمي نمي برد .
پاورقی :
1-1956.101
2-در اين باره رجوع شود : به راي شماره 9780 مورخه 30/9/1316 شعبه دوم و همچنين راي شماره 62 مورخه 19/9/1319شعبه پنجم ديوان عالي كشور . كه با توجه بهسوابق فقهي و موازين اسلامي صادر شده است .
3- دكتر ابراهيم پاد – حقوق كيفري اختصاصي ، جلد اول ،صفحات 68 و 70 چاپ سوم ، سال 1352
4- هر دينار يك مثقال طلا به وزن 18 نخود مي باشد .
5- ماده 852 قانون مدني :"شرط وراثت زنده بودن در حين فوت مورث است و اگر حملي باشد در صورتي ارث ميبرد كه نطفه او حينالموت منعقد بوده و زنده هم متولد شود اگر چه فورا پس از تولد بميرد ."
6- دراين باره رجوع شود ، به جلد دوم تحريرالوسيله امام خميني ، صفحه 597
منابع :
1. فلسفه طب و اخلاق پزشكي
· نويسنده: احمد رضا - همتي مقدم
· منبع: هفته نامه - خردنامه همشهري - 1383 - شماره 23، تیر
· http://bashgah.net/pages-3352.html
2. سخنرانی بابک احمدی درباره اخلاق پزشکی در ایران
· http://www.pezeshk.us/?p=2929
· تنظيم متن خلاصه شده: سينا سعدی
بررسي احكام سقط جنين يا سقط حمل
· نويسنده: محمد صالح وليدي
· http://www.akhlagh.org/index.php?option=com_content&task=view&id=43&Itemid=114
Subscribe to:
Posts (Atom)