خلاصه
سابقه ديرينه انتخابات ايران به حدود يكصد سال پيش برميگردد انتخابات در جمهوري اسلامي ايران نمود واقعي مردم سالاري ديني بوده و نشانگر نقش مردم در تعيين حاكميت است. پيش بيني و ايجاد روال انتخابات الكترونيكي به نحوي كه احتمال خطا در آن هيچ محلي نداشته و انتخابات طي روال كاملاً قانوني و برابر مقررات انجام گيرد با توجه به تنوع انتخاباتي ( اعم ازهمه پرسيها، انتخابات مجلس، رياست جمهوري، خبرگان، شوراهاي اسلامي و انتخابات ميان دورهاي ) به منظور تضمين سلامت و صحت امر برگزاري و به تبع آن سرعت بخشيدن به اعلام نتايج آراء و تجزيه و تحليل آن روشي در پيش گرفته شود يك ضرورت و الزام قانوني است و وزارت كشور در ساليان اخير با سرمايه گذاري در اين امر در برگزاري انتخابات رايانه اي قدمهاي بلندي برداشته است.
در اين گزارش سعي شده است مخاطبان را با اصول اوليه انتخابات الكترونيكي و مفاهيم و تعاريف آن به عنوان گامي اساسي براي ايجاد دولت الكترونيكي و تحقق تحولات اساسي در سيستم اداري كشور آشنا سازيم.
گسترش استفاده از فناوريهاي پيشرفته، زمينه بهبود فرآيند انتخابات را فراهم نموده و به همين دليل در سالهاي اخير، انتخابات الكترونيكي، به شكل گستردهاي مورد توجه سياستمداران، دستاندركاران انتخابات و ساير متخصصين قرار گرفته است، امروزه در جهان بحثهاي بسياري در زمينه سهولت كاربرد، مزايا و ريسكهاي مرتبط با انتخابات الكترونيكي مطرح ميباشد كه اگر چه اين نوع انتخابات به دليل عدم شفافيت ذاتياش بحث و جدلهاي زيادي را به دنبال دارد، اما در صورت پيادهسازي صحيح، نسبت به ساير روشهاي رايگيري از مزاياي زيادي بهرهمند خواهد بود كه از جمله آنها ميتوان سرعت بالا، صحت و دقت نتايج، ايجاد سهولت بيشتر براي رايدهندگان، تجزيه و تحليل سريع آرا و هزينه پايين برگزاري انتخابات را نام برد.
موضوع برگزاري انتخابات در ايران با سابقه 100 ساله – انقلاب - مشروطه و تحقق مردم سالاري با پيروزي شكوهمند انقلاب اسلامي اهميت زيادي دارد، ولي اين ايراد وارد است كه در اين عرصه به نحو مطلوبي از فناوريهاي روز دنيا بهرهگيري نميشود و فناوري اطلاعات و ارتباطات به رغم حضور در بسياري عرصههاي زندگي مردم، در اين عرصه حضور كمرنگي دارد، تا آن جا كه حتي شمارش آرا نيز هنوز به روش سنتي و دستي صورت ميگيرد. با توجه به تعدد برگزاري انتخابات در ابعاد ملي نظير رياست جمهوري، مجلس شوراهاي اسلامي، مجلس خبرگان، شوراهاي اسلامي شهر و روستا و نيز در ابعاد كوچكتر نظير انتخابات صنفي بهرهگيري از آخرين فناوريهاي برگزاري انتخابات به شيوههاي الكترونيكي اقدامي ضروري در زمينه تحقق مردمسالاري و افزايش اعتماد به نتايج انتخابات و به تبع آن افزايش مشاركت عمومي در اداره كشور به شمار ميرود.
انتخابات الکترونيکي چيست ؟
انتخابات الکترونيکي ( E-VOTING ) سيستم انتخاباتي است که به راي دهنده اين امکان را مي دهد تا با بالاترين ضريب امنيتي وحفاظتي راي خود را به صورت الکترونيکي ارائه کند . در سال 2004 در جريان برگزاري انتخابات رياست جمهوري امريکا ، برآورد شد که حدود 30 درصد از جمعيت راي دهنده اين کشور از فرم هاي ويژه فناوري انتخابات الکترونيکي استفاده کردند که شامل ثبت مستقيم از طريق تماس دست با صفحه نمايشگر يا اسکنرهاي نوري بوده است . راي هاي الکترونيکي به صورت ديجيتالي بر روي نوار ، ديسکت يا کارتهاي هوشمند ذخيره شده و سپس به مرکز ويژه اي ارسال مي شود که در آنجا فرآيند شمارش دقيق آنها آغاز مي شود . ابزارهاي برگزاري انتخابات الکترونيکي : فناوري نوين انتخابات الکترونيکي شامل استفاده از کارتهاي سوراخ دار ، سيستمهاي راي گيري اسکن نوري و کيوسکهاي ويژه راي گيري است . متخصصان ، استفاده از تلفن و شبکه هاي رايانه شخصي و حتي اينترنت را از ديگر ابزار مفيد و موثر در عرصه برگزاري انتخابات الکترونيکي عنوان مي کنند .
نمونه انتخابات الكترونيكي برگزار شده در جهان :
در سال 81 مردم برزيل به پاي صندوق هاي رأيي رفتند كه در حقيقت كامپيوترهاي خاصي بودند و به وسيله آن مي توانستند نامزدهاي خود را براي رياست جمهوري معاونت رياست جمهوري، نمايندگان مجلس و سنا انتخاب كنند.تعداد رأي دهندگان بيش از ۱۱۵ميليون نفر بود و به همين جهت اين انتخابات بزرگترين انتخابات الكترونيكي جهان نام گرفته است. با استفاده از اين قابليت ۷۰درصد نتايج چهار ساعت پس از انتخابات تعيين و اعلام شد ضمن آنكه به اين ترتيب احتمال تقلب بشدت كاهش مي يابد. اين سيستم رأي گيري از ۱۹۹۶ در برزيل استفاده شده است ولي اين اولين بار بود كه از اين نوع كامپيوتر به صورت كامل براي رأي گيري استفاده شد.هر رأي دهنده بايد در مجموع نوزده نفر را انتخاب مي كرد و هر نامزد نيز يك كد عددي داشت كه رأي دهندگان بايد آن را وارد كامپيوترها مي كردند. نا آشنايي مردم با نحوه كار با كامپيوتر باعث شد پروسه رأي گيري بيش از حد انتظار طول بكشد و اشتباهاتي نيز پيش بيايد. در بعضي حوزه هاي رأي گيري هر فرد بطور متوسط ۵دقيقه وقت صرف مي كرد در حالي كه در حالت سنتي بطور متوسط ۷۵ثانيه طول مي كشد. مشكلات پيش آمده در حالي است كه در سال ۱۹۹۸ نيمي از مردم از اين سيستم براي انتخابات استفاده كردند و همچنين كليه شهرداران در سال ۲۰۰۰ به اين روش انتخاب شدند.
تكنولوژي بعدي كه مشخصاً آمريكا به دنبال اجراي آن است رأي گيري از طريق اينترنت است. در همان انتخابات جنجالي آمريكا تقريباً ۳۵۰ پرسنل نظامي آمريكا كه در خارج از كشور مأمور هستند، جزو اولين كساني بودند كه از طريق اينترنت رأي دادند. به اين پرسنل نظامي روي يك فلاپي ديسك گواهينامه اي داده مي شد و به اين ترتيب آنها اجازه مي يافتند به سيستم مربوطه وصل شده و رأي بدهند.
مهمترين محاسن سيستم هاي جديد رأي گيري را مي توان در موارد زير خلاصه كرد:
۱ ـ فراگيرتر كردن انتخابات
۲ ـ افزايش تعداد رأي دهندگان
۳ ـ جلوگيري از خطا در برگه هاي رأي
۴ ـ سرعت شمارش رأي
و اما مهمترين معايب اين سيستم:
۱ ـ مشكل بودن استفاده از كامپيوتر براي عامه مردم
۲ ـ مشكل بودن تشخيص هويت رأي دهندگان (مخصوصاً در سيستم هاي اينترنتي)
۳ ـ در اين سيستم ها نفوذگرها (hackers) مي توانستند در سيستم رأي گيري اختلال ايجاد كرده و يا در آنها دست ببرند.
روشهاي پياده سازي انتخابات الكترونيكي :
1- روش اول راي گيري ايستگاهي (به شكل رايانه اي) است، در اين روش به جاي استفاده از برگه هاي راي و صندوق اخذ راي از رايانه استفاده مي شود به اين ترتيب كه در محل اخذ راي رايانه هايي براي راي گيري قرار مي گيرد و شخص راي دهنده توسط رايانه هاي حساس لمسي يا صفحه كليد و يا قلم هاي الكترونيكي، نامزد مورد نظر را انتخاب مي كند و راي خود را به صندوق مجازي مي ريزد. در اين روش امكان معرفي نامزدها در كنار عكس و زندگي نامه و عملكرد مستند آنها نيز وجود دارد. در اين روش هم مردم مجبور به حضور در مكان هاي راي گيري هستند و فقط به جاي استفاده از كاغذ و صندوق، از رايانه استفاده مي كنند. اين ايستگاه ها مي تواند به شبكه هاي امن «اكسترانت» وصل شود و آخرين آمار را در هر لحظه به سرورهاي مركزي بفرستد. متاسفانه هزينه اين سيستم ها بالا و مديريت شبكه آن كمي مشكل است اما در اين روش نامزدها مي توانند در هر لحظه از وضعيت خود اطلاع داشته باشند و هزينه شمارش آرا توسط نيروي انساني نيز وجود ندارد.
2-روش دوم، راي گيري اينترنتي است. اين روش يكي از كم هزينه ترين راه هاي برگزاري انتخابات است. در اين روش تمام افراد واجد شرايط در هر مكاني كه باشند مي توانند با مراجعه به سايت هاي اينترنتي كه براي اين كار تهيه شده است، راي خود را اعلام كنند. يكي از مهم ترين مزاياي اين سيستم ها نداشتن محدوديت مكاني براي افراد واجد شرايط راي دادن است و افراد در هر كجاي دنيا مي توانند راي خود را اعلام كنند و در نتيجه مشاركت ملي در سرنوشت يك كشور بالا مي رود. آن چه كه در اين روش بسيار حايز اهميت است، مسئله امنيت، قابل اعتماد بودن و اجراي عدالت درانتخابات است كه با داشتن كد و كارت ملي و با دستگاه هايي مي توان با تشخيص هويت فرد، نتايج انتخابات را قابل اعتماد كرد. در اين نوع انتخابات داشتن امضاي الكترونيكي نيز مهم است.
3-روش سوم راي گيري از طريق تلفن هاي همراه است، در اين روش كه پيشرفته ترين، مدرن ترين و كم هزينه ترين انتخابات از نوع الكترونيكي است، هر كاربر از طريق سرويس پيام كوتاه تلفن همراه خود و نيز خط تلفن هاي مجهز به سيستم Touch-Tone و يا تلويزيون هاي ديجيتالي متصل به خط تلفن مي تواند راي خود را به سرور راي گيري بفرستد.
انتخابات الکترونيکي در دوره هشتم مجلس شوراي اسلامي :
به گفته وزير محترم كشور با برگزاري الكترونيكي انتخابات ميزان نظارت ١٠ برابر و امنيت انتخابات چندين برابر افزايش و تخلفات انتخاباتي به ميزان زيادي كاهش پيدا مي كند. در انتخابات آينده ثبت نام نامزدهاي انتخابات و استعلام از مراجع چهارگانه همگي به صورت الكترونيك و از طريق سايت انجام خواهد شد. تمامي مراحل برگزاري انتخابات به ميزان ٧٠ درصد در سراسر كشور و ١٠٠ درصد در شهرهايي كه بالاي ٣ كانديدا دارند، به صورت رايانه اي انجام خواهد شد.با توجه به اقدامات انجام يافته اجرايي شدن انتخابات الکترونيکي را براي راي گيري اسفند ماه قطعي است. راي گيري الکترونيکي براي نخستين بار هزينه زيادي را در بردارد زيرا نصب نرم افزارها ، سخت افزارها و آموزش براي اولين بار نياز به صرف بودجه دارد اما اگر به طور مداوم انتخابات به صورت الکترونيکي انجام شود قطعا هزينه انتخابات الکترونيک کمتر خواهد بود اما به طور کلي هزينه انتخابات الکترونيکي کمتر از راي گيري به صورت سنتي است. تجربه اي که در اين انتخابات به دست خواهد آمد مي تواند در مشارکت بيشتر مردم در تصميم گيري هاي ملي موثر باشد .
انتخابات رايانه اي مورد بحث در دوره هشتم مجلس شوراي اسلامي نوعي انتخابات الكترونيكي است كه مستقل از اينترنت صورت مي گيرد.اشخاص به مراكز مورد نظر مراجعه مي كنند، كد ملي، شماره ملي يا به گفته وزيرمحترم كشور در صورت نداشتن اين ٢، شماره سريال شناسنامه شان را وارد مي كنند كه براي شناسايي و تشخيص هويت واقعي راي دهنده مي توان با اسكنر اثر انگشت آنها را اسكن كرد و از هويت واقعي آنها مطلع شد. پس از طي اين مرحله فرد به كانديداي مورد نظر راي مي دهد ولي بايد توجه داشت كه نتيجه بايد روي يك حافظه جانبي غيرقابل پاك شدن و ويرايش و غيرقابل تغيير ذخيره شود. داشتن كد يا شماره ملي باعث حذف يك رشته مشكلات در انتخابات مي شود. به عنوان مثال تقلب يا امكان راي دادن مجدد به شدت كاهش پيدا مي كند و اگر به صورت صحيح و با سيستمي مناسب برگزار شود، ميزان تقلب به صفر مي رسد.
با توجه به اين كه كارت ملي صادر شده است و هر فرد در جامعه داراي يك شماره مخصوص است، انجام انتخابات رايانه اي به راحتي امكان پذير است. در كشورهاي توسعه يافته نيز از شماره خاصي به نام شماره محرمانه اختصاصي كه در حقيقت يك كد ملي است، براي انتخابات الكترونيكي بهره گرفته مي شود. آقاي صادق زاده رئيس كميته مخابرات مجلس در اين مورد مي گويد: ايده برگزاري انتخابات به صورت الكترونيكي و رايانه اي بسيار مهم است ولي با توجه به اين كه داشتن كارت و كد ملي در اين زمينه الزامي است و در حال حاضر گفته مي شود ٢ ميليون نفر هنوز كد و كارت ملي خود را دريافت نكرده اند و همچنين آماده نبودن زيرساخت ها، امكان برگزاري انتخابات الكترونيكي به صورت گسترده در تمام كشور وجود ندارد .
در راي گيري سنتي علاوه بر صرف هزينه هاي بسيار زياد براي نظارت، چاپ كاغذ، ايجاد ايستگاه هاي راي گيري، مدت زمان شمارش آرا طولاني مي شود و امكان تقلب در راي گيري افزايش پيدا مي كند در حالي كه استفاده از كد ملي در انتخابات رايانه اي جلوي بسياري از خطاها، اشتباهات و تقلب هاي احتمالي را مي گيرد و علاوه بر تسريع در راي گيري، امكان مشاهده نتايج در هر لحظه از زمان راي گيري با مجوز قانون امكان پذير است.
چگونگي برگزاري انتخابات الكترونيكي در روستاها:
وزارت كشور برگزاري انتخابات الكترونيكي در روستاها را منتفي ميداند اما امكان برگزاري انتخابات در نقاط دوردست با رايانه امكان پذير است به نحوي كه نتايج با ارتباطات تلفني و مودم به مركز ديگري منتقل مي شود، چون تمام نتايج كد و دي كد مي شود در نتيجه دست بردن در داده ها در هنگام انتقال منتفي است.
آقاي صادق زاده رئيس كميته مخابرات مجلس در اين مورد مي گويد:اگر دولت دفاتر ICT روستايي را طبق برنامه ٥ ساله يعني هر سال ٢ هزار مورد راه اندازي مي كرد، در حال حاضر حدود ٦ هزار روستا داراي اين دفاتر و آماده براي برگزاري انتخابات رايانه اي بودند در حالي كه دولت تكليف خود را دراين زمينه درست انجام نداده است و فقط ٣ هزار روستا به اين دفاتر مجهز شده اند. بنابراين بهتر است در حال حاضر همان طور كه مقامات مسئول در وزارت كشور نيز معتقدند آميخته اي از روش سنتي و رايانه اي در انتخابات به اجرا گذاشته شود.
اين در حالي است كه سيستم رأي شماري در آمريكا و بسياري كشورهاي ديگر مرحله رأي شماري رايانه اي را پشت سرگذاشته و در مورد رأي گيري اينترنتي بحث مي كنند.
امنيت برگزاري انتخابات الكترونيكي :
نرم افزارهايي در وزارت كشور براي اين منظور تهيه شده است، ولي بهتر بود قبل از استفاده در يك انتخابات سراسري، آن را در يك انتخابات آزمايشي در يك مكان كوچك تر ، مورد آزمايش قرار مي گرفت تا مشكلات و مسائل موجود در سيستم نرم افزاري آشكار و رفع شود. امكان هك كردن اين نرم افزارها ضعيف است چون انتخابات مستقل از اينترنت و روي يك شبكه محلي برگزار مي شود، ضريب امنيت آن بالاست.
سابقه انتخابات الكترونيكي در دوره هاي قبلي:
در انتخابات مجلس ششم ايران قراربود مرحله اي از انتخابات (يعني شمارش آرا) به صورت مكانيزه انجام گيرد. در انتخابات مجلس ششم در تهران ۹۰۰نفر نامزد انتخابات شده بودند، در حالي كه در دوره قبل تعداد كانديدا ها 300 نفر بودند و بازخواني آرا به شيوه سنتي و دستي در اين حالت يك ماه طول مي كشد. ضمن آنكه امكان خطا در آن بسيار است. بنابراين وزارت كشور پيشنهاد كرد بازخواني آرا در تهران به صورت كامپيوتري انجام شودتا شمارش آرا حداكثر ۲۴ساعت زمان ببرد.ضمنا براي جلوگيري از عدم تقلب از آنجاييكه نظارت بردستگاههاي شمارش گر برعهده شوراي نگهبان بود از متخصصان كامپيوتر استفاده كردند. همچنين پيش بيني شده بود كه اسامي نهايي نامزدهاي انتخاباتي تهران يك هفته قبل از موعدمقرر در روزنامه ها اعلام شود تا مردم بتوانند در زمان مناسب افراد موردنظر را انتخاب و برروي فرم پيش نويس علامت بزنند تا در زمان راي گيري طبق همان فرم كارتهاي رسمي كامپيوتري را پركنند. سرانجام اين طرح به تصويب رسيد و برگه هاي انتخابات مطابق با همين شيوه به چاپ رسيد.
نامزدهاي انتخاباتي نيز در زمان تبليغات به كدهاي انتخاباتي خود اشاره مي كردند و باتوجه به اين طرح به رأي دهندگان توجه مي دادند كه زمان رأي دادن كدها را فراموش نكنند. برگه هاي رأي نيز همانند برگه هاي ثبت نام كنكور و برگه هاي تست زني بود. فرماندار وقت تهران دستگاههاي كارت خوان آرا را مشابه دستگاههاي سازمان سنجش اعلام كرد البته با اين تفاوت كه اين دستگاهها نياز به اپراتور نداشتند. وي باتوجه به تعداد دستگاهها و سرعت آنها اعلام كرد در هر ساعت مي توان ۵۰۰هزار كارت را خواند، در نهايت روشن شدن نحوه انتخابات بعدي را از جمله وظايف مجلس ششم دانست.
مجلس ششم در اين زمينه كاري انجام نداد تا اين كه دولت لايحه اي به مجلس ارائه داد. در همين رابطه جهرمي، عضو هيأت مركزي نظارت برانتخابات در خصوص لايحه دولت مبني براينكه هيچ بند و تبصره اي براي رايانه اي شدن انتخابات وجود ندارد، انتقاد كرد. (ابرار اقتصادي11/7/81 ) وي گفت: مسأله رايانه اي كردن انتخابات در شهرهاي بزرگ بويژه در تهران از مسائل بسيار مهم است و وزارت كشور و شوراي نگهبان بايد در انتخابات آينده، تهران بزرگ را به سمت رايانه اي شدن پيش ببرند و بتوانند مشكلات را حل كنند، در اين لايحه هيچ بند، ماده و تبصره اي در رابطه با رايانه اي شدن مسأله انتخابات مشاهده نمي شود.اميد است نمايندگان مجلس با پيشنهاداتي كه به كميسيون مي دهند و يا در صحن علني به بررسي مي پردازند، به اين مسائل توجه داشته باشند.»
بررسي هاي انجام گرفته در زمينه تجارب ساير كشور ها :
مركز پژوهشهاي مجلس شوراي اسلامي شيوههاي انتخابات الكترونيكي را با مروري بر تجربيات سهكشور استوني، اسپانيا و ايتاليا در اين زمينه مورد بررسي قرار داده است.
با مطالعه اين سند مشخص مي شود كه روند اجراي انتخابات در جهان پيشرفت دائمي داشته است و حكومتها سعي كردهاند تا از آخرين فناوريها در زمينه برگزاري انتخابات استفاده كنند كه البته هميشه به كارگيري آخرين فناوري نياز به فرهنگسازي و كاهش ريسك و افزايش اعتماد كاربران دارد و بررسي تجربه برخي كشورها نيز نشان ميدهد كه در هر مرحله، تغيير فناوري و پيشرفت برگزاري انتخابات با شيوه جديد در اندازهاي كوچك و به همراه روش موسوم و سنتي آن انجام ميگيرد تا خدشهاي به اعتماد رايدهندگان و صحت انتخابات وارد نشود كه در اين خصوص كشور اسپانيا - در مقايسه با بقيه پيشرفت قابل ملاحظه اي داشته و با برگزاري شيوههاي نوين در انتخابات محدود نسبت به كاربرد فناوريهاي نوين رويكرد هوشمندانهاي نشان داده است.
در اين گزارش سعي شده است مخاطبان را با اصول اوليه انتخابات الكترونيكي و مفاهيم و تعاريف آن به عنوان گامي اساسي براي ايجاد دولت الكترونيكي و تحقق تحولات اساسي در سيستم اداري كشور آشنا سازيم.
گسترش استفاده از فناوريهاي پيشرفته، زمينه بهبود فرآيند انتخابات را فراهم نموده و به همين دليل در سالهاي اخير، انتخابات الكترونيكي، به شكل گستردهاي مورد توجه سياستمداران، دستاندركاران انتخابات و ساير متخصصين قرار گرفته است، امروزه در جهان بحثهاي بسياري در زمينه سهولت كاربرد، مزايا و ريسكهاي مرتبط با انتخابات الكترونيكي مطرح ميباشد كه اگر چه اين نوع انتخابات به دليل عدم شفافيت ذاتياش بحث و جدلهاي زيادي را به دنبال دارد، اما در صورت پيادهسازي صحيح، نسبت به ساير روشهاي رايگيري از مزاياي زيادي بهرهمند خواهد بود كه از جمله آنها ميتوان سرعت بالا، صحت و دقت نتايج، ايجاد سهولت بيشتر براي رايدهندگان، تجزيه و تحليل سريع آرا و هزينه پايين برگزاري انتخابات را نام برد.
موضوع برگزاري انتخابات در ايران با سابقه 100 ساله – انقلاب - مشروطه و تحقق مردم سالاري با پيروزي شكوهمند انقلاب اسلامي اهميت زيادي دارد، ولي اين ايراد وارد است كه در اين عرصه به نحو مطلوبي از فناوريهاي روز دنيا بهرهگيري نميشود و فناوري اطلاعات و ارتباطات به رغم حضور در بسياري عرصههاي زندگي مردم، در اين عرصه حضور كمرنگي دارد، تا آن جا كه حتي شمارش آرا نيز هنوز به روش سنتي و دستي صورت ميگيرد. با توجه به تعدد برگزاري انتخابات در ابعاد ملي نظير رياست جمهوري، مجلس شوراهاي اسلامي، مجلس خبرگان، شوراهاي اسلامي شهر و روستا و نيز در ابعاد كوچكتر نظير انتخابات صنفي بهرهگيري از آخرين فناوريهاي برگزاري انتخابات به شيوههاي الكترونيكي اقدامي ضروري در زمينه تحقق مردمسالاري و افزايش اعتماد به نتايج انتخابات و به تبع آن افزايش مشاركت عمومي در اداره كشور به شمار ميرود.
انتخابات الکترونيکي چيست ؟
انتخابات الکترونيکي ( E-VOTING ) سيستم انتخاباتي است که به راي دهنده اين امکان را مي دهد تا با بالاترين ضريب امنيتي وحفاظتي راي خود را به صورت الکترونيکي ارائه کند . در سال 2004 در جريان برگزاري انتخابات رياست جمهوري امريکا ، برآورد شد که حدود 30 درصد از جمعيت راي دهنده اين کشور از فرم هاي ويژه فناوري انتخابات الکترونيکي استفاده کردند که شامل ثبت مستقيم از طريق تماس دست با صفحه نمايشگر يا اسکنرهاي نوري بوده است . راي هاي الکترونيکي به صورت ديجيتالي بر روي نوار ، ديسکت يا کارتهاي هوشمند ذخيره شده و سپس به مرکز ويژه اي ارسال مي شود که در آنجا فرآيند شمارش دقيق آنها آغاز مي شود . ابزارهاي برگزاري انتخابات الکترونيکي : فناوري نوين انتخابات الکترونيکي شامل استفاده از کارتهاي سوراخ دار ، سيستمهاي راي گيري اسکن نوري و کيوسکهاي ويژه راي گيري است . متخصصان ، استفاده از تلفن و شبکه هاي رايانه شخصي و حتي اينترنت را از ديگر ابزار مفيد و موثر در عرصه برگزاري انتخابات الکترونيکي عنوان مي کنند .
نمونه انتخابات الكترونيكي برگزار شده در جهان :
در سال 81 مردم برزيل به پاي صندوق هاي رأيي رفتند كه در حقيقت كامپيوترهاي خاصي بودند و به وسيله آن مي توانستند نامزدهاي خود را براي رياست جمهوري معاونت رياست جمهوري، نمايندگان مجلس و سنا انتخاب كنند.تعداد رأي دهندگان بيش از ۱۱۵ميليون نفر بود و به همين جهت اين انتخابات بزرگترين انتخابات الكترونيكي جهان نام گرفته است. با استفاده از اين قابليت ۷۰درصد نتايج چهار ساعت پس از انتخابات تعيين و اعلام شد ضمن آنكه به اين ترتيب احتمال تقلب بشدت كاهش مي يابد. اين سيستم رأي گيري از ۱۹۹۶ در برزيل استفاده شده است ولي اين اولين بار بود كه از اين نوع كامپيوتر به صورت كامل براي رأي گيري استفاده شد.هر رأي دهنده بايد در مجموع نوزده نفر را انتخاب مي كرد و هر نامزد نيز يك كد عددي داشت كه رأي دهندگان بايد آن را وارد كامپيوترها مي كردند. نا آشنايي مردم با نحوه كار با كامپيوتر باعث شد پروسه رأي گيري بيش از حد انتظار طول بكشد و اشتباهاتي نيز پيش بيايد. در بعضي حوزه هاي رأي گيري هر فرد بطور متوسط ۵دقيقه وقت صرف مي كرد در حالي كه در حالت سنتي بطور متوسط ۷۵ثانيه طول مي كشد. مشكلات پيش آمده در حالي است كه در سال ۱۹۹۸ نيمي از مردم از اين سيستم براي انتخابات استفاده كردند و همچنين كليه شهرداران در سال ۲۰۰۰ به اين روش انتخاب شدند.
تكنولوژي بعدي كه مشخصاً آمريكا به دنبال اجراي آن است رأي گيري از طريق اينترنت است. در همان انتخابات جنجالي آمريكا تقريباً ۳۵۰ پرسنل نظامي آمريكا كه در خارج از كشور مأمور هستند، جزو اولين كساني بودند كه از طريق اينترنت رأي دادند. به اين پرسنل نظامي روي يك فلاپي ديسك گواهينامه اي داده مي شد و به اين ترتيب آنها اجازه مي يافتند به سيستم مربوطه وصل شده و رأي بدهند.
مهمترين محاسن سيستم هاي جديد رأي گيري را مي توان در موارد زير خلاصه كرد:
۱ ـ فراگيرتر كردن انتخابات
۲ ـ افزايش تعداد رأي دهندگان
۳ ـ جلوگيري از خطا در برگه هاي رأي
۴ ـ سرعت شمارش رأي
و اما مهمترين معايب اين سيستم:
۱ ـ مشكل بودن استفاده از كامپيوتر براي عامه مردم
۲ ـ مشكل بودن تشخيص هويت رأي دهندگان (مخصوصاً در سيستم هاي اينترنتي)
۳ ـ در اين سيستم ها نفوذگرها (hackers) مي توانستند در سيستم رأي گيري اختلال ايجاد كرده و يا در آنها دست ببرند.
روشهاي پياده سازي انتخابات الكترونيكي :
1- روش اول راي گيري ايستگاهي (به شكل رايانه اي) است، در اين روش به جاي استفاده از برگه هاي راي و صندوق اخذ راي از رايانه استفاده مي شود به اين ترتيب كه در محل اخذ راي رايانه هايي براي راي گيري قرار مي گيرد و شخص راي دهنده توسط رايانه هاي حساس لمسي يا صفحه كليد و يا قلم هاي الكترونيكي، نامزد مورد نظر را انتخاب مي كند و راي خود را به صندوق مجازي مي ريزد. در اين روش امكان معرفي نامزدها در كنار عكس و زندگي نامه و عملكرد مستند آنها نيز وجود دارد. در اين روش هم مردم مجبور به حضور در مكان هاي راي گيري هستند و فقط به جاي استفاده از كاغذ و صندوق، از رايانه استفاده مي كنند. اين ايستگاه ها مي تواند به شبكه هاي امن «اكسترانت» وصل شود و آخرين آمار را در هر لحظه به سرورهاي مركزي بفرستد. متاسفانه هزينه اين سيستم ها بالا و مديريت شبكه آن كمي مشكل است اما در اين روش نامزدها مي توانند در هر لحظه از وضعيت خود اطلاع داشته باشند و هزينه شمارش آرا توسط نيروي انساني نيز وجود ندارد.
2-روش دوم، راي گيري اينترنتي است. اين روش يكي از كم هزينه ترين راه هاي برگزاري انتخابات است. در اين روش تمام افراد واجد شرايط در هر مكاني كه باشند مي توانند با مراجعه به سايت هاي اينترنتي كه براي اين كار تهيه شده است، راي خود را اعلام كنند. يكي از مهم ترين مزاياي اين سيستم ها نداشتن محدوديت مكاني براي افراد واجد شرايط راي دادن است و افراد در هر كجاي دنيا مي توانند راي خود را اعلام كنند و در نتيجه مشاركت ملي در سرنوشت يك كشور بالا مي رود. آن چه كه در اين روش بسيار حايز اهميت است، مسئله امنيت، قابل اعتماد بودن و اجراي عدالت درانتخابات است كه با داشتن كد و كارت ملي و با دستگاه هايي مي توان با تشخيص هويت فرد، نتايج انتخابات را قابل اعتماد كرد. در اين نوع انتخابات داشتن امضاي الكترونيكي نيز مهم است.
3-روش سوم راي گيري از طريق تلفن هاي همراه است، در اين روش كه پيشرفته ترين، مدرن ترين و كم هزينه ترين انتخابات از نوع الكترونيكي است، هر كاربر از طريق سرويس پيام كوتاه تلفن همراه خود و نيز خط تلفن هاي مجهز به سيستم Touch-Tone و يا تلويزيون هاي ديجيتالي متصل به خط تلفن مي تواند راي خود را به سرور راي گيري بفرستد.
انتخابات الکترونيکي در دوره هشتم مجلس شوراي اسلامي :
به گفته وزير محترم كشور با برگزاري الكترونيكي انتخابات ميزان نظارت ١٠ برابر و امنيت انتخابات چندين برابر افزايش و تخلفات انتخاباتي به ميزان زيادي كاهش پيدا مي كند. در انتخابات آينده ثبت نام نامزدهاي انتخابات و استعلام از مراجع چهارگانه همگي به صورت الكترونيك و از طريق سايت انجام خواهد شد. تمامي مراحل برگزاري انتخابات به ميزان ٧٠ درصد در سراسر كشور و ١٠٠ درصد در شهرهايي كه بالاي ٣ كانديدا دارند، به صورت رايانه اي انجام خواهد شد.با توجه به اقدامات انجام يافته اجرايي شدن انتخابات الکترونيکي را براي راي گيري اسفند ماه قطعي است. راي گيري الکترونيکي براي نخستين بار هزينه زيادي را در بردارد زيرا نصب نرم افزارها ، سخت افزارها و آموزش براي اولين بار نياز به صرف بودجه دارد اما اگر به طور مداوم انتخابات به صورت الکترونيکي انجام شود قطعا هزينه انتخابات الکترونيک کمتر خواهد بود اما به طور کلي هزينه انتخابات الکترونيکي کمتر از راي گيري به صورت سنتي است. تجربه اي که در اين انتخابات به دست خواهد آمد مي تواند در مشارکت بيشتر مردم در تصميم گيري هاي ملي موثر باشد .
انتخابات رايانه اي مورد بحث در دوره هشتم مجلس شوراي اسلامي نوعي انتخابات الكترونيكي است كه مستقل از اينترنت صورت مي گيرد.اشخاص به مراكز مورد نظر مراجعه مي كنند، كد ملي، شماره ملي يا به گفته وزيرمحترم كشور در صورت نداشتن اين ٢، شماره سريال شناسنامه شان را وارد مي كنند كه براي شناسايي و تشخيص هويت واقعي راي دهنده مي توان با اسكنر اثر انگشت آنها را اسكن كرد و از هويت واقعي آنها مطلع شد. پس از طي اين مرحله فرد به كانديداي مورد نظر راي مي دهد ولي بايد توجه داشت كه نتيجه بايد روي يك حافظه جانبي غيرقابل پاك شدن و ويرايش و غيرقابل تغيير ذخيره شود. داشتن كد يا شماره ملي باعث حذف يك رشته مشكلات در انتخابات مي شود. به عنوان مثال تقلب يا امكان راي دادن مجدد به شدت كاهش پيدا مي كند و اگر به صورت صحيح و با سيستمي مناسب برگزار شود، ميزان تقلب به صفر مي رسد.
با توجه به اين كه كارت ملي صادر شده است و هر فرد در جامعه داراي يك شماره مخصوص است، انجام انتخابات رايانه اي به راحتي امكان پذير است. در كشورهاي توسعه يافته نيز از شماره خاصي به نام شماره محرمانه اختصاصي كه در حقيقت يك كد ملي است، براي انتخابات الكترونيكي بهره گرفته مي شود. آقاي صادق زاده رئيس كميته مخابرات مجلس در اين مورد مي گويد: ايده برگزاري انتخابات به صورت الكترونيكي و رايانه اي بسيار مهم است ولي با توجه به اين كه داشتن كارت و كد ملي در اين زمينه الزامي است و در حال حاضر گفته مي شود ٢ ميليون نفر هنوز كد و كارت ملي خود را دريافت نكرده اند و همچنين آماده نبودن زيرساخت ها، امكان برگزاري انتخابات الكترونيكي به صورت گسترده در تمام كشور وجود ندارد .
در راي گيري سنتي علاوه بر صرف هزينه هاي بسيار زياد براي نظارت، چاپ كاغذ، ايجاد ايستگاه هاي راي گيري، مدت زمان شمارش آرا طولاني مي شود و امكان تقلب در راي گيري افزايش پيدا مي كند در حالي كه استفاده از كد ملي در انتخابات رايانه اي جلوي بسياري از خطاها، اشتباهات و تقلب هاي احتمالي را مي گيرد و علاوه بر تسريع در راي گيري، امكان مشاهده نتايج در هر لحظه از زمان راي گيري با مجوز قانون امكان پذير است.
چگونگي برگزاري انتخابات الكترونيكي در روستاها:
وزارت كشور برگزاري انتخابات الكترونيكي در روستاها را منتفي ميداند اما امكان برگزاري انتخابات در نقاط دوردست با رايانه امكان پذير است به نحوي كه نتايج با ارتباطات تلفني و مودم به مركز ديگري منتقل مي شود، چون تمام نتايج كد و دي كد مي شود در نتيجه دست بردن در داده ها در هنگام انتقال منتفي است.
آقاي صادق زاده رئيس كميته مخابرات مجلس در اين مورد مي گويد:اگر دولت دفاتر ICT روستايي را طبق برنامه ٥ ساله يعني هر سال ٢ هزار مورد راه اندازي مي كرد، در حال حاضر حدود ٦ هزار روستا داراي اين دفاتر و آماده براي برگزاري انتخابات رايانه اي بودند در حالي كه دولت تكليف خود را دراين زمينه درست انجام نداده است و فقط ٣ هزار روستا به اين دفاتر مجهز شده اند. بنابراين بهتر است در حال حاضر همان طور كه مقامات مسئول در وزارت كشور نيز معتقدند آميخته اي از روش سنتي و رايانه اي در انتخابات به اجرا گذاشته شود.
اين در حالي است كه سيستم رأي شماري در آمريكا و بسياري كشورهاي ديگر مرحله رأي شماري رايانه اي را پشت سرگذاشته و در مورد رأي گيري اينترنتي بحث مي كنند.
امنيت برگزاري انتخابات الكترونيكي :
نرم افزارهايي در وزارت كشور براي اين منظور تهيه شده است، ولي بهتر بود قبل از استفاده در يك انتخابات سراسري، آن را در يك انتخابات آزمايشي در يك مكان كوچك تر ، مورد آزمايش قرار مي گرفت تا مشكلات و مسائل موجود در سيستم نرم افزاري آشكار و رفع شود. امكان هك كردن اين نرم افزارها ضعيف است چون انتخابات مستقل از اينترنت و روي يك شبكه محلي برگزار مي شود، ضريب امنيت آن بالاست.
سابقه انتخابات الكترونيكي در دوره هاي قبلي:
در انتخابات مجلس ششم ايران قراربود مرحله اي از انتخابات (يعني شمارش آرا) به صورت مكانيزه انجام گيرد. در انتخابات مجلس ششم در تهران ۹۰۰نفر نامزد انتخابات شده بودند، در حالي كه در دوره قبل تعداد كانديدا ها 300 نفر بودند و بازخواني آرا به شيوه سنتي و دستي در اين حالت يك ماه طول مي كشد. ضمن آنكه امكان خطا در آن بسيار است. بنابراين وزارت كشور پيشنهاد كرد بازخواني آرا در تهران به صورت كامپيوتري انجام شودتا شمارش آرا حداكثر ۲۴ساعت زمان ببرد.ضمنا براي جلوگيري از عدم تقلب از آنجاييكه نظارت بردستگاههاي شمارش گر برعهده شوراي نگهبان بود از متخصصان كامپيوتر استفاده كردند. همچنين پيش بيني شده بود كه اسامي نهايي نامزدهاي انتخاباتي تهران يك هفته قبل از موعدمقرر در روزنامه ها اعلام شود تا مردم بتوانند در زمان مناسب افراد موردنظر را انتخاب و برروي فرم پيش نويس علامت بزنند تا در زمان راي گيري طبق همان فرم كارتهاي رسمي كامپيوتري را پركنند. سرانجام اين طرح به تصويب رسيد و برگه هاي انتخابات مطابق با همين شيوه به چاپ رسيد.
نامزدهاي انتخاباتي نيز در زمان تبليغات به كدهاي انتخاباتي خود اشاره مي كردند و باتوجه به اين طرح به رأي دهندگان توجه مي دادند كه زمان رأي دادن كدها را فراموش نكنند. برگه هاي رأي نيز همانند برگه هاي ثبت نام كنكور و برگه هاي تست زني بود. فرماندار وقت تهران دستگاههاي كارت خوان آرا را مشابه دستگاههاي سازمان سنجش اعلام كرد البته با اين تفاوت كه اين دستگاهها نياز به اپراتور نداشتند. وي باتوجه به تعداد دستگاهها و سرعت آنها اعلام كرد در هر ساعت مي توان ۵۰۰هزار كارت را خواند، در نهايت روشن شدن نحوه انتخابات بعدي را از جمله وظايف مجلس ششم دانست.
مجلس ششم در اين زمينه كاري انجام نداد تا اين كه دولت لايحه اي به مجلس ارائه داد. در همين رابطه جهرمي، عضو هيأت مركزي نظارت برانتخابات در خصوص لايحه دولت مبني براينكه هيچ بند و تبصره اي براي رايانه اي شدن انتخابات وجود ندارد، انتقاد كرد. (ابرار اقتصادي11/7/81 ) وي گفت: مسأله رايانه اي كردن انتخابات در شهرهاي بزرگ بويژه در تهران از مسائل بسيار مهم است و وزارت كشور و شوراي نگهبان بايد در انتخابات آينده، تهران بزرگ را به سمت رايانه اي شدن پيش ببرند و بتوانند مشكلات را حل كنند، در اين لايحه هيچ بند، ماده و تبصره اي در رابطه با رايانه اي شدن مسأله انتخابات مشاهده نمي شود.اميد است نمايندگان مجلس با پيشنهاداتي كه به كميسيون مي دهند و يا در صحن علني به بررسي مي پردازند، به اين مسائل توجه داشته باشند.»
بررسي هاي انجام گرفته در زمينه تجارب ساير كشور ها :
مركز پژوهشهاي مجلس شوراي اسلامي شيوههاي انتخابات الكترونيكي را با مروري بر تجربيات سهكشور استوني، اسپانيا و ايتاليا در اين زمينه مورد بررسي قرار داده است.
با مطالعه اين سند مشخص مي شود كه روند اجراي انتخابات در جهان پيشرفت دائمي داشته است و حكومتها سعي كردهاند تا از آخرين فناوريها در زمينه برگزاري انتخابات استفاده كنند كه البته هميشه به كارگيري آخرين فناوري نياز به فرهنگسازي و كاهش ريسك و افزايش اعتماد كاربران دارد و بررسي تجربه برخي كشورها نيز نشان ميدهد كه در هر مرحله، تغيير فناوري و پيشرفت برگزاري انتخابات با شيوه جديد در اندازهاي كوچك و به همراه روش موسوم و سنتي آن انجام ميگيرد تا خدشهاي به اعتماد رايدهندگان و صحت انتخابات وارد نشود كه در اين خصوص كشور اسپانيا - در مقايسه با بقيه پيشرفت قابل ملاحظه اي داشته و با برگزاري شيوههاي نوين در انتخابات محدود نسبت به كاربرد فناوريهاي نوين رويكرد هوشمندانهاي نشان داده است.
No comments:
Post a Comment